Adli yardım hak arama özgürlüğünün parasal engellere takılmasını önler. Anayasa herkesin yargı mercileri önünde hak arama hakkını güvence altına alır. Adli yardım bu hakkın, maddi durumu yetersiz kişiler için de kullanılabilmesini sağlayan araçtır.
Adli yardımın yasal dayanağı nedir?
Mahkeme masraflarına ilişkin adli yardım 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nda düzenlenir. Ücretsiz avukat desteği ise 1136 sayılı Avukatlık Kanunu çerçevesinde baroların adli yardım bürolarınca verilir. Ceza yargılamasındaki zorunlu müdafilik ayrı bir kurumdur ve Ceza Muhakemesi Kanunu'na dayanır.
Adli yardımdan kimler yararlanabilir?
Adli yardımdan kendisinin ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zorlaştırmadan yargılama giderlerini kısmen ya da tamamen ödeyemeyecek durumda olan kişiler yararlanabilir. İkinci şart, talebin açıkça dayanaktan yoksun olmamasıdır. Kamu yararına çalışan dernekler ve vakıflar da belirli şartlarla yararlanabilir. Karşılıklılık şartıyla yabancılar da bu haktan yararlanır.
Adli yardım neleri kapsar?
- Yargılama harçlarından, gider avansından ve teminat göstermekten geçici muafiyet
- Tebligat, bilirkişi, tanık ve keşif gibi zorunlu giderlerin Devlet tarafından karşılanması
- Gerektiğinde ücreti Devletçe ödenmek üzere avukat görevlendirilmesi
Adli yardım kısmi olarak da verilebilir. Muafiyet geçicidir. Kişinin şartları taşımadığı anlaşılırsa ya da ekonomik durumu düzelirse yardım kaldırılabilir, ödenmeyen giderler kendisinden istenebilir. Karşı tarafın vekalet ücreti ile diğer giderlerinden sorumluluk adli yardımla ortadan kalkmaz.
Adli yardım nasıl istenir?
Mahkeme masrafları için adli yardım, dava açılırken dava dilekçesinde ya da ayrı bir dilekçeyle davaya bakacak mahkemeden istenir. Talep yargılama sırasında da yapılabilir. Dilekçeye gelir durumunu gösteren belgeler eklenir; muhtarlık ya da kamu kurumlarından alınan belgeler, sosyal yardım kayıtları, tapu ve araç sorgu sonuçları bunlardandır. Ücretsiz avukat için ise bulunduğunuz ildeki baronun adli yardım bürosuna başvurulur. Büro, gelir durumunu ve talebin niteliğini inceleyerek avukat görevlendirir.
Adli yardım ile zorunlu müdafi arasındaki fark nedir?
Adli yardım çoğunlukla hukuk davalarında ve ekonomik ihtiyaca dayalı olarak verilir. Ceza yargılamasında ise kanun, belirli durumlarda şüpheli ya da sanığa ekonomik durumu sorulmadan müdafi görevlendirilmesini zorunlu tutar; örneğin çocuklar ile alt sınırı belirli bir süreyi aşan hapis cezası gerektiren suçlarda. Bazı suç mağdurlarına da talep halinde vekil atanır.
Adli yardım için gelir sınırı var mı?
Kanunda sabit bir gelir rakamı yoktur. Mahkeme her başvuruyu kişinin gelirine, aile yüküne ve davanın masrafına göre değerlendirir. Baroların adli yardım büroları ise kendi yönergelerine göre değerlendirme yapar. Bu ölçütler zamanla değiştiği için güncel bilgiyi ilgili barodan almanız gerekir.
Boşanma davalarında adli yardım taleplerine sık rastlanır; dava sürecinin genel akışı için boşanma davası rehberine bakabilirsiniz. Yargılama masraflarının kapsamı yargılama giderleri maddesinde anlatılır.
Tanım genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez.