Bilirkişi hakimin bilmediği teknik bir konuda ona yol gösterir. Bir binadaki yapı kusurunun tespiti, işçilik alacaklarının hesaplanması, bir trafik kazasında kusur oranlarının belirlenmesi bilirkişiye gidilen tipik konulardır. Bilirkişi karar vermez; görüş bildirir. Hükmü hakim kurar.
Bilirkişiliğin yasal dayanağı nedir?
Bilirkişilik 6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu ile düzenlenir. Hukuk davalarındaki usul 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nda, ceza davalarındaki usul 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nda yer alır. Bilirkişiler, bölge bilirkişilik kurullarının hazırladığı listelerden seçilir. Listeye girmek için temel eğitim ve uzmanlık alanı şartları aranır.
Mahkeme ne zaman bilirkişiye başvurur?
Mahkeme özel ya da teknik bilgi gerektiren konularda bilirkişiye başvurur. Hukuk Muhakemeleri Kanunu, hakimlik mesleğinin gerektirdiği genel ve hukuki bilgiyle çözülebilecek konularda bilirkişiye gidilemeyeceğini açıkça söyler. Bilirkişiye hukuki bir sorunun cevabı sorulamaz; örneğin "fesih haklı mıdır?" sorusu bilirkişiye değil hakime aittir.
Bilirkişi nasıl seçilir?
Bilirkişi mahkemece kural olarak listeden ve tek kişi olarak seçilir. Konu birden fazla uzmanlık alanını ilgilendiriyorsa heyet oluşturulabilir. Mahkeme bilirkişiye görevini, cevaplanacak soruları ve rapor süresini bir ara kararla bildirir. Tarafların ret sebepleri, hakimin reddi sebeplerine benzer; tarafsızlığından şüphe edilen bilirkişinin reddi istenebilir. Bilirkişi ücreti yargılama giderleri arasındadır ve davayı kaybeden tarafa yüklenir.
Bilirkişi raporuna nasıl itiraz edilir?
Bilirkişi raporuna raporun taraflara tebliğinden itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir. İtiraz dilekçesinde raporun eksik, belirsiz ya da hatalı yönleri somut olarak gösterilir. Mahkeme gerekirse aynı bilirkişiden ek rapor alır ya da yeni bir bilirkişi görevlendirir. Hakim raporla bağlı değildir; raporu diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir ve rapordan ayrılırsa gerekçesini açıklar.
Bilirkişi hangi kurallara uyar?
Bilirkişi görevini tarafsız, özenli ve kişisel olarak yerine getirmek zorundadır. Görevini başkasına devredemez. Raporunda yalnız kendisine sorulan teknik konulara cevap verir, hukuki nitelendirme yapamaz. Taraflardan biriyle görev dışında temas kurması, gizli bilgileri açıklaması yasaktır. Bilirkişilik Kanunu, bu kurallara uymayan bilirkişilerin listeden çıkarılmasını ve disiplin yaptırımlarını düzenler. Kasten gerçeğe aykırı rapor vermek ayrıca suç oluşturur.
Bilirkişi ile uzman görüşü arasındaki fark nedir?
Bilirkişiyi mahkeme seçer. Uzman görüşü ise tarafların kendi seçtikleri bir kişiye hazırlattıkları bilimsel mütalaadır ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nda ayrıca düzenlenir. Uzman görüşü, mahkemenin bilirkişi raporunu değerlendirirken dikkate aldığı bir belgedir; bilirkişi raporunun yerini tutmaz. Bilirkişi ile tanık da farklıdır: tanık olayı gördüğünü anlatır, bilirkişi bilgisini kullanarak değerlendirme yapar.
Bilirkişi incelemesi çoğu zaman keşif ile birlikte yapılır. İş kazası davalarında kusur ve tazminat hesabı için bilirkişi raporunun yeri iş kazası tazminatı rehberinde anlatılır. Rapora itirazınızı süresinde ve teknik dayanakla yapmak için bir avukattan destek alabilirsiniz.
Tanım genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez.