Saklı pay mirasbırakanın tasarruf özgürlüğünü sınırlar. Kişi malvarlığının bir kısmını dilediği gibi vasiyet edebilir ya da bağışlayabilir. Kanunun en yakın aile üyelerine ayırdığı kısma ise dokunamaz. Bu korunan kısma saklı pay, mirasbırakanın serbestçe tasarruf edebildiği kısma tasarruf oranı denir.
Saklı payın yasal dayanağı nedir?
Saklı pay 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nda düzenlenir. Kanun saklı paylı mirasçıları ve oranları tek tek sayar. 2007 yılında yapılan değişiklikle kardeşlerin saklı payı kaldırılmış, altsoyun saklı pay oranı düşürülmüştür. Eski kaynaklarda farklı oranlara bu yüzden rastlanabilir.
Kimlerin saklı payı vardır?
Saklı payı olan mirasçılar ve oranları şunlardır:
| Mirasçı | Saklı pay oranı |
|---|---|
| Altsoy (çocuklar, torunlar) | Yasal miras payının yarısı |
| Ana ve babadan her biri | Yasal miras payının dörtte biri |
| Sağ kalan eş, altsoy ya da ana baba zümresiyle birlikteyse | Yasal miras payının tamamı |
| Sağ kalan eş, diğer hallerde | Yasal miras payının dörtte üçü |
Saklı pay listesinde kardeşler, büyükanne ile büyükbabalar ve diğer hısımlar yer almaz.
Saklı pay nasıl hesaplanır?
Saklı pay terekenin tamamı üzerinden hesaplanır. Hesapta mirasbırakanın ölümdeki malvarlığının yanında, kanunun saydığı bazı sağlararası kazandırmalar da terekeye eklenir. Örneğin ölümden önceki belirli bir dönemde yapılan bağışlar ve saklı pay kurallarını dolanmak amacıyla yapılan kazandırmalar bu kapsamdadır. Borçlar düşüldükten sonra kalan net değer esas alınır.
Basit bir örnek: eşi ve iki çocuğu olan bir kişide eşin yasal payı dörtte bir, çocukların her birinin yasal payı sekizde üçtür. Eşin saklı payı yasal payın tamamı olan dörtte bir, her çocuğun saklı payı ise yasal payının yarısı olan on altıda üçtür.
Saklı pay ihlal edilirse ne olur?
Saklı pay ihlal edilirse vasiyetname ya da bağış kendiliğinden geçersiz olmaz. Saklı payı zedelenen mirasçı, tenkis davası açarak tasarrufun saklı payını aşan kısmının indirilmesini ister. Dava açılmazsa tasarruf olduğu gibi geçerli kalır. Tenkis davası kanunda öngörülen hak düşürücü süreler içinde açılmalıdır.
Saklı pay mirasçılıktan çıkarma ile kaldırılabilir mi?
Evet. Bu istisnai bir yoldur. Saklı paylı mirasçı mirasbırakana ya da yakınlarına karşı ağır bir suç işlemişse veya aile hukukundan doğan yükümlülüklerini ağır biçimde ihlal etmişse, mirasbırakan ölüme bağlı tasarrufla onu mirasçılıktan çıkarabilir. Çıkarma sebebinin tasarrufta açıkça belirtilmesi gerekir. Sebep belirtilmemiş ya da gerçek değilse, çıkarılan kişi saklı payını isteyebilir.
Saklı pay ile muris muvazaası arasındaki fark nedir?
Saklı payın ihlali gerçek bir bağış ya da vasiyetle ilgilidir ve tenkis yoluyla giderilir. Muris muvazaası ise bağışın satış gibi gösterildiği, görünüşteki işlemin gerçeği yansıtmadığı durumdur ve tapu iptal davasıyla ileri sürülür. Paylaşım sürecinin bütünü için miras paylaşımı rehberine bakabilirsiniz.
Tanım genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez.