Zamanaşımı hukukun zamanla belirsizliği sona erdirmek için koyduğu sınırdır. Borçlar hukukunda zamanaşımı alacağı ortadan kaldırmaz; alacak "eksik borç" haline gelir. Borçlu zamanaşımına dayanırsa alacaklı alacağını mahkeme ya da icra yoluyla tahsil edemez. Borçlu zamanaşımına uğramış borcu kendi isteğiyle öderse geri isteyemez.
Zamanaşımı sürelerinin yasal dayanağı nedir?
Özel hukuktaki temel kurallar 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nda yer alır. Kanunda aksine hüküm yoksa genel zamanaşımı süresi on yıldır. Kira bedeli, faiz gibi dönemsel edimler ile bazı sözleşmelerden doğan alacaklar için süre beş yıldır. Özel kanunlar ayrı süreler öngörebilir.
Sık karşılaşılan zamanaşımı süreleri nelerdir?
| Alacak türü | Süre |
|---|---|
| Genel kural | On yıl |
| Kira, faiz ve dönemsel edimler | Beş yıl |
| İşçilik alacakları (ücret, fazla çalışma, kıdem ve ihbar tazminatı) | Beş yıl |
| Haksız fiilden doğan tazminat | Zararı ve faili öğrenmeden itibaren iki yıl, her halde fiilden itibaren on yıl |
Haksız fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa ve ceza kanunu daha uzun bir dava zamanaşımı öngörüyorsa tazminat davasında o süre uygulanır. Bu konu maddi ve manevi tazminat rehberinde de ele alınır. İşçilik alacaklarıyla ilgili örnek için fazla mesai maddesine bakabilirsiniz.
Zamanaşımı nasıl kesilir ya da durur?
Zamanaşımı borçlunun borcu ikrar etmesi, kısmi ödeme yapması ya da alacaklının dava açması, icra takibi başlatması gibi işlemlerle kesilir. Kesilmeyle birlikte süre baştan başlar. Durma ise sürenin bir süre işlememesidir; örneğin evlilik devam ettiği sürece eşler arasındaki alacaklarda zamanaşımı işlemez. Ödeme isteyen bir ihtarname tek başına zamanaşımını kesmez; kesme sebepleri kanunda sayılmıştır.
Hakim zamanaşımını kendiliğinden dikkate alır mı?
Hayır. Hukuk davalarında hakim zamanaşımını kendiliğinden gözetemez; davalının zamanaşımı def'ini süresinde ileri sürmesi gerekir. Ceza hukukunda durum farklıdır: dava zamanaşımı ile ceza zamanaşımı Türk Ceza Kanunu'nda düzenlenir ve mahkeme bunları kendiliğinden dikkate alır.
Zamanaşımı ne zaman başlar?
Zamanaşımı kural olarak alacağın muaccel olduğu, yani istenebilir hale geldiği tarihte başlar. İş sözleşmesi sona erdiğinde muaccel olan kıdem tazminatı gibi alacaklarda süre fesih tarihinden işler. Dönemsel ücret alacaklarında ise her ayın ücreti için süre ayrı ayrı başlar. Haksız fiilde başlangıç, zarar görenin zararı ve faili öğrendiği andır.
Zamanaşımı ile hak düşürücü süre arasındaki fark nedir?
Hak düşürücü süre geçtiğinde hakkın kendisi sona erer, hakim bunu kendiliğinden dikkate alır, süre kural olarak kesilmez. Zamanaşımında hak varlığını sürdürür, yalnız dava edilebilirliği zayıflar.
Alacağınızın zamanaşımına uğrayıp uğramadığı başlangıç tarihine ve kesilme sebeplerine bağlıdır. Hesabı somut belgelerle bir avukata yaptırmanız önerilir.
Tanım genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez.