Görevli mahkeme davanın hangi tür mahkemede görüleceği sorusunun cevabıdır: asliye hukuk mu, sulh hukuk mu, iş mahkemesi mi? Yetki ise aynı türdeki mahkemelerden hangi yerdekinin bakacağını gösterir. İkisi sık karıştırılır; görev "hangi mahkeme", yetki "hangi şehirdeki mahkeme" sorusunu cevaplar.
Görevli mahkeme nasıl belirlenir?
Görevli mahkeme kanunla belirlenir, taraflar anlaşarak görevi değiştiremez. Hukuk davalarında genel kurallar 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nda yer alır. Buna göre asliye hukuk mahkemesi genel görevli mahkemedir: kanunda başka bir mahkemeye bırakılmayan bütün davalara bakar. Sulh hukuk mahkemesi kanunun saydığı işlere, örneğin kira ilişkisinden doğan davalara, ortaklığın giderilmesine ve çekişmesiz yargı işlerine bakar.
Özel mahkemeler hangi davalara bakar?
Bazı davalar için özel kanunlarla ayrı mahkemeler kurulmuştur:
| Mahkeme | Baktığı başlıca davalar |
|---|---|
| Aile mahkemesi | Boşanma, nafaka, velayet, mal rejimi |
| İş mahkemesi | İşçi alacakları, işe iade, sosyal güvenlik davaları |
| Tüketici mahkemesi | Tüketici işlemlerinden doğan davalar |
| Asliye ticaret mahkemesi | Ticari davalar |
| İdare ve vergi mahkemeleri | İdari işlem ve vergi uyuşmazlıkları |
Ceza yargılamasında da görev ayrımı vardır. Ağır cezalık suçlara ağır ceza mahkemesi, diğerlerine asliye ceza mahkemesi bakar. Bu ayrımı ağır ceza mahkemesi rehberinde bulabilirsiniz.
Görevsiz mahkemede dava açılırsa ne olur?
Görevsiz mahkemede açılan dava esastan incelenmez, mahkeme görevsizlik kararı verir. Görev kamu düzenine ilişkin olduğu için hakim bunu davanın her aşamasında kendiliğinden gözetir. Görevsizlik kararı kesinleştikten sonra taraflardan biri iki hafta içinde dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesini istemezse dava açılmamış sayılır. Dosya gönderilirse davanın ilk açıldığı tarih korunur; bu da süre hesaplarında hak kaybını önler.
Görev nasıl tespit edilir?
Görev dava dilekçesindeki talebe ve olayların hukuki niteliğine göre tespit edilir. Davacının dilekçeye yazdığı mahkeme adı bağlayıcı değildir; hakim uyuşmazlığın gerçek niteliğine bakar. Örneğin kira ilişkisinden doğduğu halde alacak davası olarak asliye hukuka açılan dava, sulh hukuk mahkemesinin görev alanına girer. Bir dava hem genel hem özel mahkemeyi ilgilendiriyorsa özel kanun hükmü önceliklidir.
Görevli mahkeme ile yetkili mahkeme arasındaki fark nedir?
Görevli mahkeme kuralları kamu düzenine ilişkindir ve sözleşmeyle değiştirilemez. Yetkili mahkeme kuralları ise çoğunlukla tarafların yararı için konmuştur. Kesin yetki halleri dışında yetki itirazı belirli bir sürede ileri sürülmezse yetkisiz mahkeme davaya bakmaya devam eder. Görevde böyle bir süre sınırı yoktur.
Doğru mahkemenin seçimi, dava dilekçesinin ilk satırında karar verilmesi gereken konudur. Emin olmadığınız durumda bir avukata danışmanız zaman kaybını önler.
Tanım genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez.