İkamet izni nedir, türleri nelerdir?
İkamet izni yabancının vize ya da vize muafiyetinin tanıdığı süreden uzun süre Türkiye'de kalmasını sağlayan izindir. Esas düzenleme 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'dur (YUKK). Türkiye içinden yapılan başvurular ile uzatmalar valiliklerce, yani il göç idaresi müdürlüklerince sonuçlandırılır.
YUKK'un 30. maddesi altı ikamet izni türü sayar.
| İzin türü | Kimlere verilir? |
|---|---|
| Kısa dönem ikamet izni | Turizm ya da ticari bağlantı gibi gerekçelerle kalacaklar |
| Aile ikamet izni | Türk vatandaşının ya da izinli yabancının eşi, çocuğu ve bakmakla yükümlü olduğu kişiler |
| Öğrenci ikamet izni | Türkiye'de yükseköğretim gören yabancılar |
| Uzun dönem ikamet izni | Kesintisiz en az sekiz yıl izinle kalmış ve diğer şartları taşıyanlar |
| İnsani ikamet izni | Kanunda sayılan özel durumlardaki yabancılar |
| İnsan ticareti mağduru ikamet izni | İnsan ticareti mağduru olduğu ya da olabileceği değerlendirilenler |
Geçerli çalışma izni de ikamet izni yerine geçer. Bu durumda ayrı bir ikamet izni almanız gerekmez.
İkamet izni başvurusu ve uzatması nasıl yapılır?
İkamet izni başvurusu kanuna göre kural olarak yabancının vatandaşı olduğu ya da yasal olarak bulunduğu ülkedeki konsolosluğa yapılır. Kanunda ve yönetmelikte sayılan hallerde başvuru Türkiye'den valiliklere de yapılabilir. Uygulamada Türkiye içindeki başvurular çevrim içi sistem üzerinden randevuyla alınır.
- Pasaportun geçerlilik süresi, istenen izin süresinden en az altmış gün uzun olmalıdır.
- Başvurular en geç doksan gün içinde sonuçlandırılır.
- Eksik belge varsa değerlendirme, eksik tamamlanana kadar ertelenebilir.
- İzin verildikten sonra altı ay içinde kullanılmaya başlanmazsa geçerliliğini kaybeder.
Uzatma başvurusu iznin bitmesine altmış gün kalmasından itibaren ve her durumda süre dolmadan yapılmalıdır. Süresinde uzatma başvurusu yapan yabancıya harçsız bir belge verilir. Yabancı, karar verilinceye kadar bu belgeyle Türkiye'de kalabilir. Süre dolduktan sonra yapılan başvuru bu korumayı sağlamaz.
Uzun dönem ikamet izninin şartları nelerdir?
Uzun dönem ikamet izninin şartları YUKK'un 43. maddesinde sayılır. Bu izin süresizdir ve sahibine bazı istisnalar dışında Türk vatandaşlarının haklarına yakın haklar tanır.
- Kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle Türkiye'de kalmış olmak
- Son üç yıl içinde sosyal yardım almamış olmak
- Kendisinin ya da ailesinin geçimini sağlayacak yeterli ve düzenli gelir
- Geçerli sağlık sigortası
- Kamu düzeni ya da kamu güvenliği açısından tehdit oluşturmamak
Kesintisiz sürenin hesabında ikamette kesinti kuralı önemlidir. Zorunlu kamu hizmeti, eğitim ve sağlık nedenleri dışında bir yılda toplam altı ayı geçen yurt dışı kalış kesinti sayılır. Son beş yılda toplam bir yılı aşan yurt dışı kalış da kesintidir. Öğrenci ikamet izinlerinin ise yalnız yarısı hesaba katılır.
İkamet izni hangi sebeplerle reddedilir ya da iptal edilir?
İkamet izni kanunda aranan şartlardan biri yerine getirilmediğinde ya da sonradan ortadan kalktığında reddedilir veya iptal edilir. Kısa dönem ikamet izni için sebepler YUKK'un 33. maddesindedir.
- Başvuru gerekçesine ilişkin bilgi ve belgelerin sunulmaması
- Kalınacak adresin ve uygun barınma şartlarının gösterilmemesi
- İznin veriliş amacı dışında kullanıldığının belirlenmesi
- Hakkında geçerli bir sınır dışı etme ya da giriş yasağı kararı bulunması
- Türkiye'ye girişi yasaklanan yabancılar kapsamında olunması
- Yurt dışında kalış süresinin yönetmelikte belirlenen sınırı aşması
Aile ve öğrenci ikamet izinlerinin de kendine özgü ret sebepleri vardır. Aile ikamet izninde evliliğin yalnız izin almak için yapıldığı anlaşılırsa izin verilmez, verilmişse iptal edilir.
Valilik karar verirken yabancının Türkiye'deki aile bağlarını, ikamet süresini, menşe ülkedeki durumunu ve çocuğun yüksek yararını gözetir. Ret, uzatmama ya da iptal kararı yabancıya, yasal temsilcisine ya da avukatına tebliğ edilir. Tebligatta itiraz yollarının nasıl kullanılacağı da yazılır.
İkamet izni reddine itiraz nasıl yapılır?
İkamet izni reddine itiraz iki yoldan yapılır: kararı veren valiliğe yazılı başvuru ya da idare mahkemesinde iptal davası. YUKK ret kararı için özel bir dava süresi öngörmez. Genel kural uygulanır ve dava süresi tebliğden itibaren altmış gündür.
Valiliğe yapılan yazılı başvuru işleyen dava süresini durdurur. Otuz gün içinde cevap verilmezse başvuru reddedilmiş sayılır ve süre kaldığı yerden devam eder. Sürelerin genel işleyişi için iptal davası ve dava açma süresi yazısına bakabilirsiniz.
Adım adım itiraz
- Ret kararının tebliğ tarihini not edin ve tebliğ belgesini saklayın.
- Ret gerekçesini dikkatle okuyun. Eksik belge mi, şart mı, güvenlik değerlendirmesi mi?
- Eksik belge kaynaklı retlerde yeni başvuru imkanını değerlendirin.
- Dava açacaksanız dilekçeye ret kararını ve başvuru belgelerini ekleyin.
- Yürütmenin durdurulmasını isteyin.
- Bu süreçte Türkiye'de kalış durumunuzu takip edin.
Uzatma başvurusu reddedilen yabancı on gün içinde Türkiye'den çıkış yapmazsa hakkında sınır dışı etme kararı alınabilir. Dava açmak kural olarak ret kararını durdurmaz. Bu yüzden yürütmeyi durdurma istemi önem taşır.
Görevli ve yetkili mahkeme hangisidir?
İkamet izni reddine karşı görevli mahkeme idare mahkemesidir. Yetkili mahkeme, kural olarak kararı veren valiliğin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir. İdari gözetim kararları ise idare mahkemesine değil sulh ceza hakimliğine götürülür.
Sınır dışı etme kararına karşı başvuru süresi nedir?
Sınır dışı etme kararına karşı başvuru süresi, kararın tebliğinden itibaren yedi gündür. Başvuru idare mahkemesine yapılır. Bu süre YUKK'un 53. maddesinde düzenlenir ve en son 2024 yılında değiştirilmiştir.
- Başvuruyu yabancının kendisi, yasal temsilcisi ya da avukatı yapabilir.
- Mahkemeye başvuran kişi, kararı veren makama da başvurusunu bildirir.
- Mahkeme dosya tamamlandıktan sonra on beş gün içinde karar verir.
- Mahkemenin kararı kesindir, istinaf yoluna gidilemez.
- Yabancının rızası dışında, dava süresi içinde ve yargılama sürerken sınır dışı işlemi yapılmaz.
Kanun bazı kişiler hakkında sınır dışı etme kararı alınmasını yasaklar. Gideceği ülkede ölüm cezası, işkence ya da insanlık dışı muamele görme riski bulunanlar bunlardandır. Ciddi sağlık sorunu, yaş ya da hamilelik nedeniyle seyahati riskli olanlar ile tedavisi süren şiddet mağdurları da bu korumadan yararlanır.
Sınır dışı edilen yabancıya giriş yasağı da konur. Bu yasağın süresi en çok beş yıldır. Kamu düzeni ya da güvenliği açısından ciddi tehdit varsa süre en çok on yıl daha artırılabilir.
Sınır dışı kararından sonra Türkiye'den çıkış için süre tanınır mı?
Evet. Sınır dışı etme kararı alınan yabancıya kural olarak Türkiye'yi terk etmesi için on beş günden az olmamak üzere otuz güne kadar süre tanınır. Bu süre kararda belirtilir. Çıkış için süre tanınan kişiye harçsız bir çıkış izin belgesi verilir.
Bazı kişilere bu süre tanınmaz. Kaçma ya da kaybolma riski bulunanlar, sahte belge kullananlar ve kamu düzeni açısından tehdit oluşturanlar bunlardandır. Bu kişiler hakkında idari gözetim kararı da alınabilir.
Tanınan süre içinde ülkeyi kendiliğinden terk eden yabancı hakkında giriş yasağı kararı alınmayabilir. Süreye uymak bu yüzden ileride Türkiye'ye dönüş imkanını da etkiler.
Giriş yasağına karşı ne yapılabilir?
Giriş yasağına karşı idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. YUKK giriş yasağı için ayrı bir dava süresi öngörmediğinden genel altmış günlük süre uygulanır. Tebligat, yasağın türüne göre valilikçe ya da sınır kapısındaki yetkili makamca yapılır.
Göç İdaresi Başkanlığı giriş yasağını kaldırabilir ya da yasak sürerken belirli bir süre için girişe izin verebilir. Bu amaçla başvuru yapmak mümkündür. Bu başvuruda yasağın sebebini ortadan kaldıran belgeleri sunun. Ret halinde bu karara karşı da dava yolu açıktır.
İdari gözetim kararına nasıl itiraz edilir?
İdari gözetim kararına itiraz, sulh ceza hakimliğine başvurularak yapılır. YUKK'un 57. maddesi bu başvuru için ayrı bir süre öngörmez. Başvuru idari gözetimi kendiliğinden durdurmaz.
Sulh ceza hakimi incelemeyi beş gün içinde sonuçlandırır ve kararı kesindir. Gözetim şartlarının ortadan kalktığı ya da değiştiği iddiasıyla yeniden başvuru yapılabilir. Dilekçe idareye verilirse idare bunu hakimliğe derhal iletir.
Geri gönderme merkezindeki idari gözetim süresi altı ayı geçemez. Sınır dışı işlemleri yabancının iş birliği yapmaması nedeniyle tamamlanamazsa süre en çok altı ay daha uzatılabilir. Valilik gözetimin devamında zaruret olup olmadığını her ay değerlendirir.
İdari gözetim yerine belirli adreste ikamet, bildirimde bulunma, teminat ya da elektronik izleme gibi alternatif yükümlülükler de getirilebilir. Elektronik izleme kararına karşı da sulh ceza hakimliğine başvurulabilir.
Üç karar arasındaki farklar nelerdir?
Üç karar arasındaki farklar, başvuru yerinde, süresinde ve verilen kararın kesinliğindedir. Yanlış mercie başvurmak en sık hak kaybı sebebidir.
| Karar | Başvuru yeri | Süre | Kararın niteliği |
|---|---|---|---|
| İkamet izni reddi ya da iptali | İdare mahkemesi | Tebliğden itibaren altmış gün | İstinaf yolu açık |
| Sınır dışı etme kararı | İdare mahkemesi | Tebliğden itibaren yedi gün | Kesin |
| İdari gözetim kararı | Sulh ceza hakimliği | Kanunda ayrı süre yok | Kesin ama yeniden başvuru mümkün |
Ret kararından sonra yeniden başvuru yapılabilir mi?
Evet. Ret kararından sonra eksiklik giderilerek yeniden ikamet izni başvurusu yapılabilir. Kanunda bunu yasaklayan genel bir hüküm yoktur. Yeni başvurunun sonucu, ret gerekçesinin ortadan kalkıp kalkmadığına bağlıdır.
Eksik belge ya da yetersiz gelir gibi giderilebilir sebeplerde yeni başvuru dava açmaktan daha hızlı sonuç verebilir. Güvenlik değerlendirmesi ya da anlaşmalı evlilik tespiti gibi sebeplerde ise yeni başvuru çoğu zaman aynı sonucu doğurur. Bu tür retlerde dava yolunu değerlendirin.
Yeni başvuru yaparken Türkiye'de yasal kalış durumunuza dikkat edin. Uzatma reddinden sonra tanınan on günlük süre, yeni başvurunun sonucunu beklemek için kendiliğinden uzamaz.
Yurt dışındayken avukata nasıl vekalet verilir?
Yurt dışındayken avukata vekalet, Türk konsolosluğunda düzenlenen vekaletname ile verilebilir. Yabancı ülke noterinde düzenlenen vekaletname de kullanılabilir. Bu durumda belgenin apostil ya da konsolosluk onayı taşıması ve Türkçeye çevrilmesi gerekir.
Sınır dışı kararlarında yedi günlük süre çok kısa olduğu için vekaletnameyi süre başlamadan hazırlamak önemlidir. İdari gözetimdeki yabancı ise geri gönderme merkezinde avukatıyla görüşebilir.
Hangi belgeler gerekir?
- Pasaport ya da pasaport yerine geçen belge
- Ret ya da iptal kararının tebliğ edilen örneği
- Varsa sınır dışı etme kararının örneği
- Önceki ikamet izni kartları ve başvuru formu
- Kira sözleşmesi ya da tapu gibi adres belgeleri
- Sağlık sigortası ve gelir belgeleri
- Aile bağlarını gösteren evlilik ve doğum belgeleri
- Avukatla takip ediliyorsa vekaletname
Yabancı dildeki belgeler için genellikle noter onaylı Türkçe çeviri istenir. İdari gözetim işleminde avukatlık ücretini karşılayamayanlara, talep halinde Avukatlık Kanunu hükümlerine göre avukatlık hizmeti sağlanır.
Sık yapılan hatalar nelerdir?
- Sınır dışı kararında altmış günü beklemek. Bu kararda süre yalnız yedi gündür.
- İdari gözetime idare mahkemesinde dava açmak. Doğru merci sulh ceza hakimliğidir.
- Uzatma reddinden sonra ülkede kalmaya devam etmek. On günlük çıkış süresini aşmak sınır dışı sebebidir.
- Adres kaydını güncellememek. Tebligat eski adrese gider ve süre kaçabilir.
- Ret gerekçesini okumadan aynı belgelerle yeniden başvurmak. Sonuç büyük olasılıkla değişmez.
Uzun süreli kalış sonrası vatandaşlık seçenekleri için Türk vatandaşlığı başvurusu maddesine bakabilirsiniz. Kararın türüne göre doğru yolu belirlemek için göçmenlik hukuku alanında çalışan avukatlara danışabilirsiniz. Kanun metni 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu adresindedir. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır.
Sık sorulan sorular
İkamet izni reddine karşı dava süresi kaç gündür?
YUKK ret kararı için özel süre öngörmediği için genel kural uygulanır. İdare mahkemesinde dava süresi tebliğden itibaren altmış gündür. Valiliğe yapılan yazılı başvuru bu süreyi durdurur.
Sınır dışı etme kararına itiraz süresi nedir?
Kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurulmalıdır. Mahkeme on beş gün içinde karar verir ve bu karar kesindir.
Dava açınca sınır dışı edilir miyim?
Hayır. Yabancının rızası dışında, dava açma süresi içinde ve yargılama sonuçlanıncaya kadar sınır dışı işlemi yapılmaz.
İdari gözetim en fazla ne kadar sürer?
Geri gönderme merkezindeki idari gözetim altı ayı geçemez. Yabancının iş birliği yapmaması gibi durumlarda en çok altı ay daha uzatılabilir.
İkamet izni uzatması reddedilirse ne kadar sürem var?
Uzatma başvurusu reddedilen yabancının on gün içinde Türkiye'den çıkış yapması gerekir. Bu süre içinde çıkılmazsa sınır dışı etme kararı alınabilir. Dava açma imkanınızı bu süreyi de gözeterek değerlendirin.
Dayanılan mevzuat ve kaynaklar
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; somut durumunuz için bir avukata danışın.