İçeriğe geç

Türkiye avukat ve hukuk bürosu dizini

İmar para cezası ve yıkım kararına nasıl itiraz edilir?

Alan: İmar Hazırlayan: AvukatNo Yayın Ekibi Yayın: 8 dk okuma
Bu sayfada 17 bölüm
  1. İmar para cezası nedir?
  2. İmar para cezası nasıl hesaplanır?
  3. Yıkım kararı hangi durumlarda verilir?
  4. Yapı tatil tutanağı tebliğ edildiğinde ne yapmalısınız?
  5. İmar para cezasına itiraz nasıl yapılır?
  6. Yıkım kararına karşı dava nasıl açılır?
  7. Dava dilekçesinde hangi itirazlar ileri sürülür?
  8. İdare yıkımı yapmazsa ne olur?
  9. Tapudaki beyan kaydı nasıl kaldırılır?
  10. Görevli ve yetkili mahkeme hangisidir?
  11. Dava sürerken nelere dikkat edilmeli?
  12. Ceza davası ile idari süreç arasındaki ilişki nedir?
  13. Hangi belgeler gerekir?
  14. Para cezası ile yıkım kararı arasındaki farklar nelerdir?
  15. Komşunun kaçak yapısı nasıl bildirilir?
  16. Sık yapılan hatalar nelerdir?
  17. Sık sorulan sorular

Özet

İmar para cezası ve yıkım kararına karşı başlıca yol, taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesinde açılan iptal davasıdır. Dava öncesinde kararı veren idareye yazılı başvuru da yapılabilir. Dava süresi kural olarak tebliğden itibaren altmış gündür. Yapı tatil tutanağından sonraki bir aylık süre ise yapıyı ruhsata uygun hale getirmek için tek fırsattır.

İmar para cezası ve yıkım kararına nasıl itiraz edilir? kapak görseli
Kapak görseli: İmar alanındaki yazının başlığı ve AvukatNo logosu.
Reklam

İmar para cezası nedir?

İmar para cezası, ruhsatsız ya da ruhsata aykırı yapı yapılması üzerine idarenin verdiği idari yaptırımdır. Dayanağı 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesidir. Ceza, aykırılığın tespit edildiği tarihten itibaren on iş günü içinde ilgili idare encümenince verilir.

Cezanın muhatabı tek kişi değildir. Yapı sahibi, yapı müteahhidi ve aykırılığı idareye bildirmeyen fenni mesuller ayrı ayrı cezalandırılabilir. Her sorumluluk için ayrı bir idari para cezası kararı düzenlenir.

Tutar sabit değildir. Yapı sınıfı, aykırılığın metrekaresi, yapının bulunduğu alan ve can güvenliğine etkisi hesaba girer. Birim tutarlar her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellendiği için bu yazıda rakam verilmemiştir.

İmar para cezası nasıl hesaplanır?

İmar para cezası iki aşamada hesaplanır. Önce temel ceza bulunur, sonra aykırılığın niteliğine göre artırım oranları eklenir. Hesap tablosunu bu yapıya göre kontrol etmek itirazın ilk adımıdır.

Temel ceza Bakanlıkça belirlenen yapı sınıfı ve grubuna göre aykırılığın her metrekaresi için hesaplanır. Metrekare üzerinden hesaplanamayan cephe ya da malzeme aykırılıklarında birim fiyat listesine göre bulunan bedelin yüzde yirmisi esas alınır.

Temel cezaya kanunda sayılan durumlara göre artırımlar eklenir. Bu oranlar kanunda sabittir, her yıl değişen birim tutarlardan farklıdır.

DurumTemel cezaya eklenen oran
Hisseli parselde diğer maliklerin muvafakati olmadan yapılmışsaYüzde otuz
Kamuya ya da başkasına ait parselde yapılmışsaYüzde kırk
Kamu tesisi alanında yapılmışsaYüzde altmış
Can ve mal emniyetini tehdit ediyorsaYüzde yüz
RuhsatsızsaYüzde yüz seksen
İnşaat tamamlanmış ve kullanılıyorsaYüzde yirmi

Bu tabloya ek olarak aykırı alanın emlak vergisi birim değeriyle çarpımı kadar ilave ceza verilir. Aynı aykırılığın tekrarı halinde ise cezalar bir kat artırılır. Her artırım kaleminin gerçekten sizin yapınıza uyup uymadığını tek tek kontrol edin.

Yıkım kararı hangi durumlarda verilir?

Yıkım kararı yapı tatil tutanağından sonra tanınan bir aylık sürede yapı ruhsata uygun hale getirilmezse verilir. Süreç İmar Kanunu'nun 32. maddesine göre işler.

  • İdare aykırılığı tespit eder, yapıyı mühürler ve inşaatı durdurur.
  • Yapı tatil tutanağı yapıya asılır. Asılma tarihi tebliğ tarihi sayılır.
  • Yapı sahibine en çok bir aylık süre tanınır.
  • Süre içinde ruhsat alınmaz ya da aykırılık giderilmezse ruhsat iptal edilir.
  • Belediye encümeni ya da il idare kurulu yıkım kararı alır.

İdare yapının ruhsata bağlanamayacağını baştan tespit ederse bir ay beklenmez. Ruhsat hemen iptal edilir ve yıkım süreci başlar. Aykırılık bilgisi ayrıca tapunun beyanlar hanesine yazılır.

Yapı tatil tutanağı tebliğ edildiğinde ne yapmalısınız?

Yapı tatil tutanağı tebliğ edildiğinde ilk işiniz bir aylık süreyi hesaplamaktır. Süre, tutanağın yapıya asıldığı günden işler. Kapıda asılı kağıdı fark etmemek süreyi durdurmaz.

Bu bir ay içinde iki yol vardır. Ruhsata aykırılığı giderip mührün kaldırılmasını isteyebilirsiniz. Ruhsatsız yapılarda ruhsat alma imkanı varsa başvuruyu bu süre içinde yapmalısınız. İdare inceleme sonunda uygunluğu görürse mührü kaldırır.

Mühürlü yapıda izinsiz çalışmak ayrı bir suçtur. İdarenin yazılı izniyle yapılan uygun hale getirme işleri ise mühür bozma sayılmaz. Bu izni yazılı almadan iş başlatmayın.

İmar para cezasına itiraz nasıl yapılır?

İmar para cezasına itiraz, idare mahkemesinde açılan iptal davası ile yapılır. İmar Kanunu bu cezalar için ayrı bir dava süresi öngörmez. Genel kural uygulanır ve dava süresi tebliğden itibaren altmış gündür.

Dava açmadan önce idareye yazılı başvuru yapmak da mümkündür. Bu başvuru işleyen dava süresini durdurur. Otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve süre kaldığı yerden işlemeye devam eder. Sürelerin genel işleyişini iptal davası ve dava açma süreleri yazısında ayrıntılı bulabilirsiniz.

Adım adım itiraz süreci

  1. Encümen kararının tebliğ tarihini belgeleyin ve zarfı saklayın.
  2. Kararın dayandığı tespit tutanağını, ölçüleri ve hesap tablosunu idareden isteyin.
  3. Ruhsat ile onaylı proje ve yapı kullanma izin belgesini toplayın.
  4. Aykırılığın gerçekten var olup olmadığını, ölçülerin doğru alınıp alınmadığını kontrol ettirin.
  5. Dava dilekçesini hazırlayın ve gerekirse yürütmenin durdurulmasını isteyin.
  6. Dilekçeyi taşınmazın bulunduğu yerdeki idare mahkemesine verin.

Ceza kararında ek bir indirim imkanı da vardır. Emlak vergisi birim değerine göre eklenen ilave ceza, tebliğden itibaren bir ay içinde aykırılık giderilirse tahsil edilmez. Bu ihtimali dava stratejisiyle birlikte değerlendirin.

Yıkım kararına karşı dava nasıl açılır?

Yıkım kararına karşı dava, para cezasında olduğu gibi idare mahkemesinde iptal davası olarak açılır. Yıkım geri dönüşü olmayan bir işlem olduğu için dilekçede yürütmeyi durdurma istemi büyük ağırlık taşır.

Mahkeme yürütmeyi durdurma kararını iki şart birlikte varsa verir. İşlem açıkça hukuka aykırı olmalı ve uygulanırsa telafisi güç zarar doğmalıdır. Yıkım bu ikinci şartı çoğu zaman taşır. Birinci şartı ise belge ve tespitlerle göstermeniz gerekir.

Mahkeme yerinde inceleme yapmak için keşif ve bilirkişi incelemesine karar verebilir. Bu aşamada yapının mevcut hali belirleyicidir. Dava sürerken yapıda değişiklik yapmak tespitleri karıştırır.

Dava dilekçesinde hangi itirazlar ileri sürülür?

Dava dilekçesinde ileri sürülen itirazlar, işlemin hangi unsurunda hata olduğunu somut olarak göstermelidir. Genel ifadeli dilekçeler mahkemeyi yönlendirmez. Uygulamada sık görülen itiraz başlıkları şunlardır:

  • Ölçüm hatası. Aykırı alan olduğundan büyük hesaplanmış olabilir.
  • Ruhsatlı kısmın cezaya katılması. Yalnız aykırılıktan etkilenen alan hesaba girmelidir.
  • Yanlış yapı sınıfı. Sınıf ve grup yükseldikçe metrekare tutarı artar.
  • Yersiz artırım oranları. Örneğin yapı ruhsatlıyken ruhsatsızlık artırımı uygulanmış olabilir.
  • Yanlış muhatap. Yapıyı yapmayan ya da aykırılıktan sorumlu olmayan kişiye ceza verilmiş olabilir.
  • Mükerrer ceza. Aynı aykırılık için daha önce ceza verilmiş olabilir.
  • Yapım tarihi. Aykırılığın hangi tarihte yapıldığı, uygulanacak mevzuatı belirler.

Her itirazı bir belgeyle destekleyin. Ruhsat eki proje, eski tarihli fotoğraflar, hava fotoğrafları ve abonelik kayıtları yapım tarihini göstermekte işe yarar.

İdare yıkımı yapmazsa ne olur?

İdare yıkım kararını uygulamazsa kanun ikinci bir yol öngörür. Tutanaktan sonraki bir ayda aykırılık giderilmemişse ilgili idare iki ay içinde yıkım kararı almalıdır. Yıkım kararı alınmış yapı ise altı ay içinde yıkılmalıdır.

Bu süreler içinde işlem yapılmazsa yapı Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca yıkılabilir. Bu durumda yıkım maliyeti fazlasıyla ilgili idareden tahsil edilir. Kararın uygulanmamış olması yapıyı hukuken geçerli hale getirmez.

Tapudaki beyan kaydı nasıl kaldırılır?

Tapudaki beyan kaydı, aykırılığın giderildiğini idarenin tapu müdürlüğüne bildirmesiyle kaldırılır. İdare aykırılık bilgisini en geç yedi gün içinde tapuya bildirir. Bu kayıt taşınmazın satışını yasaklamaz, alıcıyı uyarır.

İkinci el bir taşınmaz alırken tapunun beyanlar hanesini mutlaka kontrol edin. İmar aykırılığı beyanı varsa yıkım ya da ceza riski yeni malike de geçer. Kayıt, idarenin bildirimi olmadan kaldırılamaz.

Görevli ve yetkili mahkeme hangisidir?

İmar para cezası ve yıkım kararına karşı görevli mahkeme idare mahkemesidir. Yetkili mahkeme, İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 34. maddesine göre taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesidir. İmar, yıkım, ruhsat ve iskan gibi taşınmazla ilgili bütün idari davalar bu kurala tabidir.

İmar para cezası bir kabahat cezası gibi görünse de sulh ceza hakimliğine itiraz yolu burada uygulanmaz. Yanlış mercie başvurmak süre kaybına yol açar. İlk derece kararına karşı bölge idare mahkemesinde istinaf yolu açıktır. Kanundaki parasal sınırın altında kalan bazı kararlar ise kesindir.

Dava sürerken nelere dikkat edilmeli?

Dava sürerken en önemli konu, cezanın tahsili ile yapının fiili durumudur. Dava açmak para cezasının tahsilini kendiliğinden durdurmaz. Ödenmeyen idari para cezası Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun'a göre takip edilir. Tahsilin durması için yürütmeyi durdurma kararı gerekir.

Mahkeme keşif kararı verirse keşif gününde yapıda bulunun. Bilirkişinin ölçtüğü alanları ve not aldığı aykırılıkları takip edin. Bilirkişi raporu size tebliğ edildiğinde iki hafta içinde rapora itiraz edebilirsiniz. Rapordaki ölçüm ya da sınıflandırma hatalarını bu aşamada göstermeniz gerekir.

Dava sürerken idareden izin almadan yapıda tadilat yapmayın. İzinsiz tadilat yeni bir aykırılık tespitine ve yeni cezaya yol açabilir. Aykırılığı gidermek istiyorsanız bunu idarenin yazılı izniyle yapın ve mahkemeye bildirin.

Ceza davası ile idari süreç arasındaki ilişki nedir?

Ruhsatsız ya da ruhsata aykırı yapı, Türk Ceza Kanunu'nun 184. maddesinde imar kirliliğine neden olma suçu olarak da düzenlenmiştir. İdari para cezası ile ceza yargılaması ayrı yürür. Biri diğerinin yerine geçmez.

Kanun iki önemli bağlantı kurar. Yapıyı imar planına ve ruhsata uygun hale getiren kişi hakkında kamu davası açılmaz, açılmış dava düşer. Aynı fiil nedeniyle ceza mahkemesinde mahkum olan kişiye tahsil edilen idari para cezası faizsiz iade edilir.

Hangi belgeler gerekir?

İtiraz ve dava için gereken belgeler, aykırılığın türüne göre değişse de çoğu dosyada aynıdır. Aşağıdaki kontrol listesini başvurudan önce gözden geçirin.

BelgeNe işe yarar?
Yapı tatil tutanağıBir aylık sürenin başlangıcını gösterir.
Encümen ya da il idare kurulu kararıDava konusu işlemdir, tebliğ tarihi dava süresini başlatır.
Yapı ruhsatı ve onaylı projelerYapının ruhsata uygun kısmını ispatlar.
Tapu kaydı ve imar durumu belgesiMülkiyeti ve parselin imar rejimini gösterir.
Ölçüm ve fotoğraflarİdarenin metrekare hesabındaki hataları ortaya koyar.
Yapı kullanma izin belgesiYapının tamamlanmış ve izinli olduğunu gösterir.

Dava açarken yargılama harcı ve gider avansı ödenir. Tutarlar her yıl harç tarifesiyle güncellenir. Ödeme gücü yoksa adli yardım talep edilebilir.

Para cezası ile yıkım kararı arasındaki farklar nelerdir?

Para cezası ile yıkım kararı aynı tespitten doğsa da hukuken ayrı işlemlerdir. Birine karşı dava açmak diğerini kendiliğinden durdurmaz.

Konuİmar para cezasıYıkım kararı
Dayanakİmar Kanunu m.42İmar Kanunu m.32
Kararı verenİlgili idare encümeniBelediye encümeni ya da il idare kurulu
MuhatapYapı sahibi ile müteahhit ya da fenni mesulYapı sahibi
Önceden tanınan süreİlave ceza için bir ayTutanaktan sonra bir ay
Dava yoluİdare mahkemesinde iptal davasıİdare mahkemesinde iptal davası
Dava süresiTebliğden itibaren altmış günTebliğden itibaren altmış gün

Komşunun kaçak yapısı nasıl bildirilir?

Komşunun kaçak yapısı, belediyenin imar ve şehircilik birimine yazılı başvuruyla bildirilir. Belediye sınırları dışında başvuru valiliğe yapılır. Başvuruda yapının adresini, ada ve parsel bilgisini yazın. Aykırılığın ne olduğunu da açıkça belirtin.

İdare bildirim üzerine tespit yapmakla yükümlüdür. Başvurunuza otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır. Bu zımni ret işlemine karşı, taşınmazla menfaat ilişkiniz varsa idare mahkemesinde dava açabilirsiniz. Aykırı yapının size verdiği zarar için ayrıca adli yargıda dava açmak da mümkündür.

Sık yapılan hatalar nelerdir?

  • Bir aylık süreyi kaçırmak. Tutanağın asıldığı gün tebliğ sayılır. Haberiniz olmasa da süre işler.
  • Yalnız cezaya dava açmak. Yıkım kararı ayrı bir işlemdir ve ayrıca dava konusu yapılmalıdır.
  • Mühürlü yapıda çalışmaya devam etmek. Yazılı izin olmadan yapılan iş hem suç hem yeni ceza sebebidir.
  • Yanlış mercie başvurmak. Sulh ceza hakimliğine itiraz bu cezalarda doğru yol değildir.
  • Yürütmeyi durdurma istememek. Dava açmak yıkımı kendiliğinden durdurmaz.
  • İmar barışına güvenmek. 2018'deki yapı kayıt belgesi uygulamasının başvuru dönemi kapanmıştır. Yeni aykırılıklar bu kapsamda değildir.

Belgeler ile ölçümler ve hesap tablosu birlikte incelenmeden sonuç öngörmek zordur. Kendi durumunuz için imar hukuku alanında çalışan avukatlara danışabilirsiniz. Kanun metnine 3194 sayılı İmar Kanunu üzerinden ulaşabilirsiniz. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır.

Sık sorulan sorular

İmar para cezasına itiraz süresi kaç gündür?

İmar Kanunu ayrı bir süre öngörmediği için genel kural uygulanır. İdare mahkemesinde dava açma süresi kararın tebliğinden itibaren altmış gündür. İdareye yapılan yazılı başvuru bu süreyi durdurur.

Yıkım kararına dava açmak yıkımı durdurur mu?

Hayır. İdari yargıda dava açmak işlemin uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz. Yıkımın durması için mahkemeden yürütmeyi durdurma kararı alınması gerekir.

İmar para cezasına sulh ceza hakimliğinde itiraz edilir mi?

Hayır. İmar Kanunu'na göre verilen para cezaları ve yıkım kararları idari yargının görev alanındadır. Dava, taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesinde açılır.

Yapı tatil tutanağından sonra ne kadar sürem var?

Tutanağın yapıya asılmasından itibaren en çok bir ay içinde yapıyı ruhsata uygun hale getirmeniz ya da ruhsat almanız gerekir. Bu süre geçerse ruhsat iptal edilir ve yıkım kararı alınır.

İmar para cezası kime verilir?

Ceza yapı sahibine, yapı müteahhidine ve aykırılığı süresinde bildirmeyen fenni mesullere ayrı ayrı verilebilir. Her sorumluluk için ayrı karar düzenlenir.

Dayanılan mevzuat ve kaynaklar

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; somut durumunuz için bir avukata danışın.

Reklam

Diğer hukuk rehberleri

Tüm rehberler