Kentsel dönüşüm hangi kanuna göre yapılır?
Kentsel dönüşüm 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun'a göre yapılır. Kanun üç tür uygulama alanı tanımlar: riskli yapı, riskli alan ve rezerv yapı alanı. Bu yazı en sık karşılaşılan durumu, yani tek bir binanın riskli yapı olarak dönüşümünü esas alır.
Kanun 2023 yılında 7471 sayılı Kanun ile önemli ölçüde değişti. Uygulamayı yürüten makam olarak Kentsel Dönüşüm Başkanlığı kuruldu. Karar çoğunluğu üçte ikiden salt çoğunluğa indirildi. Tebligat usulü de yeniden düzenlendi.
Riskli yapı, riskli alan ve rezerv yapı alanı arasındaki fark nedir?
Riskli yapı ile riskli alan ve rezerv yapı alanı arasındaki fark dönüşümün ölçeğindedir. Riskli yapı tek bir binayı, riskli alan ise bir bölgeyi ifade eder. Rezerv yapı alanı yeni yerleşim için ayrılan alandır.
| Kavram | Anlamı | Kim belirler? |
|---|---|---|
| Riskli yapı | Ekonomik ömrünü tamamlamış ya da yıkılma veya ağır hasar riski taşıyan yapı | Lisanslı kuruluş raporu üzerine Başkanlık ya da belediye |
| Riskli alan | Zemin yapısı ya da yapılaşma nedeniyle can ve mal kaybı riski taşıyan alan | Cumhurbaşkanı kararı |
| Rezerv yapı alanı | Dönüşüm uygulamalarında yeni yerleşim alanı olarak kullanılacak alan | Başkanlık |
Riskli alanlarda uygulamayı çoğunlukla idare yürütür. Riskli yapı dönüşümünde ise süreci büyük ölçüde maliklerin kendi kararları belirler. Bu yazıdaki karar çoğunluğu ve satış kuralları iki durumda da uygulanır, ancak riskli alanlarda ek idari işlemler devreye girer.
Riskli yapı tespiti nasıl yapılır?
Riskli yapı tespiti, kural olarak yapı maliklerinin başvurusuyla ve masrafı kendilerine ait olmak üzere lisanslı kurum ya da kuruluşlara yaptırılır. Sonuç Başkanlığa ya da belediyeye bildirilir. Başkanlık ya da belediye tespiti kendiliğinden yapabilir ya da maliklere süre vererek isteyebilir.
Tespit yapıldıktan sonra şu adımlar izlenir:
- Riskli yapı en geç on iş günü içinde tapu müdürlüğüne bildirilir ve tapunun beyanlar hanesine yazılır.
- Tespit tutanağı yapıya asılır.
- Maliklere e-Devlet üzerinden bildirim yapılır.
- Tespit ilgili muhtarlıkta ve Başkanlığın internet sayfasında on beş gün ilan edilir.
- Muhtarlıktaki ilanın son günü, bütün hak sahiplerine tebliğ edilmiş sayılır.
Bu tebligat usulü önemlidir. Elinize ayrıca bir kağıt ulaşmasa bile süreler ilanın son gününden itibaren işlemeye başlar.
Riskli yapı tespitine itiraz süresi ne kadardır?
Riskli yapı tespitine itiraz süresi on beş gündür. İtiraz malikler ya da kanuni temsilcileri tarafından yapılır. Süre, muhtarlıktaki ilanın son günü yapılmış sayılan tebliğden itibaren işler.
İtirazları teknik heyetler inceler. Heyet, üniversitelerden görevlendirilen dört öğretim üyesi ile Bakanlık ya da Başkanlıkta görevli üç kişiden oluşur. İtiraz dilekçesinde raporun hangi yönden hatalı olduğunu somut olarak gösterin. Malzeme numuneleri, ölçümler ve proje uygunluğu gibi teknik konular burada belirleyicidir.
Teknik heyetin kararı da idari işlemdir. Bu karara karşı tebliğden itibaren otuz gün içinde idare mahkemesinde dava açılabilir. Mahkeme genellikle bilirkişi incelemesine başvurur.
Riskli yapı tespiti için hangi belgeler gerekir?
Riskli yapı tespiti için gereken belgeler, lisanslı kuruluşun binayı tanımlayabilmesine yöneliktir. Başvuruyu yapacak malik şu belgeleri hazırlamalıdır:
- Kimlik belgesi ve tapu kaydı
- Varsa yapı ruhsatı ve onaylı mimari ile statik proje
- Yapı kullanma izin belgesi
- Başvuruyu temsilci yapıyorsa vekaletname
Lisanslı kuruluşların güncel listesi Başkanlığın internet sitesinde yayımlanır. Tespit sırasında binadan karot numunesi alınır, donatı ve zemin incelenir. Rapordaki ölçüm noktalarının ve numune sayısının yönetmeliğe uygun olup olmadığı itiraz sırasında önem taşır.
Kentsel dönüşümde hak sahipleri kimlerdir?
Kentsel dönüşümde hak sahipleri, riskli yapının malikleri ile yapıda oturan kiracı ve sınırlı ayni hak sahipleridir. Kanun her grup için farklı haklar tanır.
| Hak sahibi | Sağlanabilecek destek | Şart |
|---|---|---|
| Malik | Geçici konut ya da işyeri, kira yardımı, yapım için yardım, faiz desteği | Anlaşma ile tahliye |
| Kiracı | Geçici konut ya da işyeri ya da kira yardımı | Anlaşma ile tahliye edilen yapıda kiracı olmak |
| Sınırlı ayni hak sahibi | Geçici konut ya da kira yardımı | Yapıda ikamet etmek |
| Kiracı ve sınırlı ayni hak sahibi | Konut ya da işyeri, kredi veya konut sertifikası | En az bir yıldır ikamet etmek ya da işyeri bulunmak |
Kira yardımının usul ve esasları Cumhurbaşkanınca belirlenir. Tutar ve süre zaman içinde değişir. Güncel tutarı başvurmadan önce il müdürlüğünden ya da belediyeden öğrenin. Yardım kanunda "yapılabilir" diye düzenlenmiştir, mutlak bir hak olarak değil.
Kiracı olarak haklarınız nelerdir?
Kiracı olarak haklarınız, binanın anlaşma ile tahliye edilip edilmediğine ve ikamet sürenize bağlıdır. Kanun kiracılara kira yardımı ya da geçici konut verilmesini mümkün kılar.
Kira yardımı başvurusunun nereye ve hangi sürede yapılacağı tahliye bildiriminde ya da il müdürlüğünde açıklanır. En az bir yıldır o yapıda oturan kiracılara konut sertifikası ya da kredi gibi ek imkanlar da tanınabilir. İkamet sürenizi adres kaydı ve kira sözleşmesiyle belgeleyin.
Riskli yapıya Başkanlık, TOKİ ya da belediyenin talebiyle elektrik, su ve doğal gaz verilmeyebilir, verilen hizmet durdurulabilir. Tahliye tarihine göre taşınma planınızı erken yapmak bu yüzden önemlidir.
Malikler arasında karar nasıl alınır?
Malikler arasında karar, hisseleri oranında paydaşların salt çoğunluğu ile alınır. 2023 değişikliğinden önce bu oran üçte ikiydi. Salt çoğunluk, arsa paylarının yarısından fazlası demektir. Kişi sayısı değil, arsa payı büyüklüğü esas alınır.
Salt çoğunluk şu konularda karar verebilir:
- Yeniden bina yaptırılması ve uygulamanın şekli
- Kat karşılığı ya da hasılat paylaşımı yöntemi
- Parsellerin birleştirilmesi ya da ayrılması ile tescil işlemleri
- Payların satışı
- Yıkım ile ruhsat ve diğer idari izin işlemleri
Bina yıkıldıktan sonra mevcut kat mülkiyeti ya da kat irtifakı Başkanlığın talebiyle terkin edilir. Taşınmaz malikler adına payları oranında arsa olarak tescil edilir. İpotek ve haciz gibi şerhler ilgili malikin payı üzerinde devam eder.
Değer tespiti nasıl yapılır?
Değer tespiti dönüşüme giren taşınmazın mevcut değeri ile dönüşüm sonrası oluşacak bağımsız bölümlerin değerinin belirlenmesidir. Kanuna göre bu tespitler Başkanlık, TOKİ ya da belediye tarafından yapılır veya yaptırılır. Köhnemiş yapı da dahil olmak üzere taşınmaz, üzerindeki yapılarla birlikte değerlenir.
Malikler kendi aralarında anlaşırken arsa payı oranını esas alır. Yeni bağımsız bölümlerin dağılımı da çoğu zaman bu orana göre yapılır. Arsa payının dağılımında hata olduğunu düşünüyorsanız bunu karar aşamasından önce ileri sürün.
Güçlendirme mümkün mü?
Evet. Riskli alan ve rezerv yapı alanı dışında olup güçlendirilebileceği teknik olarak tespit edilen yapılar için güçlendirme kredisi verilebilir. Usul ve esasları Cumhurbaşkanınca belirlenir. Yıkım yerine güçlendirme her yapı için uygun değildir, karar teknik rapora dayanır.
Karara katılmayan malikin payına ne olur?
Karara katılmayan malikin arsa payı, Başkanlıkça rayiç değeri tespit ettirilerek bu değerden az olmamak üzere açık artırmayla satılır. Satış önce anlaşan diğer paydaşlara yapılır. Riskli yapılarda alıcı çıkmazsa, alınan karara uymayı kabul eden üçüncü kişilere satış yapılana kadar işlem tekrarlanır.
Satıştan önce bildirim zorunludur. Salt çoğunlukla karar alan malikler, karar ve anlaşma şartlarını içeren teklifi katılmayan maliklere bildirir.
- Bildirim noter aracılığıyla ya da muhtarlıkta on beş gün ilanla yapılır.
- Muhtarlık ilanında ilanın son günü bildirim tarihi sayılır.
- Bildirimden itibaren on beş gün içinde teklif incelenmez ya da kabul edilmezse pay satışa çıkarılır.
- Payın üzerindeki ipotek ve haciz gibi haklar satış bedeli üzerinde devam eder.
Satış işlemi yargı kararıyla iptal edilirse pay, kural olarak eski malik adına yeniden tescil edilir. İptal sebebi yalnız satış bedelinin eksik hesaplanmasıysa tescil bozulmaz. Bu durumda aradaki fark payı satın alan malik tarafından eski malike ödenir.
Yıkım ve tahliye süreci nasıl işler?
Yıkım ve tahliye süreci, riskli yapı tespitinden sonra maliklere süre verilmesiyle başlar. Maliklere riskli yapıyı yıktırmaları için doksan günden fazla olmamak üzere süre verilir.
Bu sürede yapı yıktırılmazsa idari makamlarca yıktırılacağı bildirilir. Yine yıktırılmazsa tahliye ile yıkım, mülki amir ve belediye eliyle yapılır. Tahliye engellenirse mülki amirin yazılı izniyle kolluk desteği kullanılır. Yıkım masrafları maliklerden payları oranında tahsil edilir.
Bina yıktırıldıktan sonra tebligatı izleyen otuz gün içinde salt çoğunlukla anlaşma sağlanamazsa idare kamulaştırma yoluna da gidebilir. Bu kamulaştırma acele kamulaştırma usulüyle yapılabilir.
Müteahhitle anlaşmada nelere dikkat edilir?
Müteahhitle anlaşmada en önemli konu, sözleşmenin şekli ve içeriğidir. Arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi taşınmaz devri içerdiği için noterde düzenleme şeklinde yapılmalıdır. Yerleşik içtihat bu şekle uyulmayan sözleşmeyi geçersiz sayar.
Sözleşmeyi imzalamadan önce şu kontrol listesini gözden geçirin:
- Yeni bağımsız bölümlerin paylaşım oranı ve kat, cephe, metrekare dağılımı
- İnşaata başlama ve teslim tarihleri ile gecikme cezası
- Kira yardımını kimin, hangi süreyle ödeyeceği
- Müteahhide tapu devrinin inşaat ilerlemesine göre kademeli yapılması
- Teminat mektubu ya da benzeri güvenceler
- Projede değişiklik için malik onayı şartı
- Uyuşmazlıkta başvurulacak yol
Kanun bazı güvenceler de getirir. Kat irtifakı kuruluncaya kadar müteahhidin üçüncü kişilere olan borçları nedeniyle taşınmaza haciz konulamaz. İnşaata başlandıktan sonra altı ay içinde kat irtifakı kurulmazsa bu koruma sona erer. Müteahhit payına düşen bölümlerin satışı da inşaatın tamamlanma oranına göre belediyenin iznine bağlıdır.
Kentsel dönüşümde harç ve vergi istisnası var mı?
Evet. 6306 sayılı Kanun kapsamındaki dönüşüm işlemleri için geniş bir harç ve vergi istisnası öngörülür. Noter harcı, tapu harcı, belediyelerin aldığı ücret ve harçlar ile damga vergisi bunlar arasındadır.
Belediyeler ayrıca mevcut inşaat alanının bir buçuk katına kadar olan yeni inşaat alanı için harç ve ücret almaz. Dönüşüm amacıyla kullanılan krediler nedeniyle alınan paralar da banka ve sigorta muameleleri vergisinden istisnadır. İstisnanın uygulanması için işlemin bu Kanun kapsamında yapıldığının belgelenmesi gerekir.
Hangi işlemlere karşı dava açılabilir?
6306 sayılı Kanun'a göre yapılan idari işlemlere karşı tebliğden itibaren otuz gün içinde dava açılabilir. Bu süre idari yargıdaki genel altmış günlük süreden kısadır. İdari dava sürelerinin genel işleyişini iptal davası ve dava açma süresi yazısında bulabilirsiniz.
| İşlem | Başvuru yolu | Süre |
|---|---|---|
| Riskli yapı tespiti | Teknik heyete itiraz | On beş gün |
| Teknik heyet kararı ve diğer idari işlemler | İdare mahkemesinde dava | Tebliğden itibaren otuz gün |
| Uygulama alanına ilişkin imar ve parselasyon planları | İl müdürlüğüne itiraz | On beş günlük ilan süresi içinde |
| Salt çoğunluk teklifine cevap | Teklifi incelemek ya da kabul etmek | Bildirimden itibaren on beş gün |
| Malikler ya da müteahhitle sözleşme uyuşmazlığı | Adli yargıda dava | Genel hükümlere göre |
Riskli alan ilanına ilişkin Cumhurbaşkanı kararlarına karşı davalar ivedi yargılama usulüne tabidir. Bu davalarda da süre otuz gündür ve istinaf yolu kapalıdır.
Sık yapılan hatalar nelerdir?
- İlanı takip etmemek. Muhtarlık ilanının son günü tebliğ sayılır, süre sizden habersiz dolabilir.
- Altmış günlük genel süreye güvenmek. Bu kanundaki işlemlerde dava süresi otuz gündür.
- Teklife cevap vermemek. On beş günlük süre geçerse pay satışa çıkarılabilir.
- Adi yazılı sözleşmeyle müteahhitle anlaşmak. Şekle aykırı sözleşme geçersizlik riski taşır.
- E-Devlet bildirimlerini kontrol etmemek. Tebligat artık büyük ölçüde bu kanaldan yapılır.
Pay oranınızı teklif şartları ve sürelerle birlikte değerlendirmek için kentsel dönüşüm alanında çalışan avukatlara danışabilirsiniz. Kanun metni 6306 sayılı Kanun adresindedir. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır.
Sık sorulan sorular
Kentsel dönüşümde kaç malikin onayı gerekir?
Hisseleri oranında paydaşların salt çoğunluğu yeterlidir. Bu oran 2023 değişikliğinden önce üçte ikiydi. Kişi sayısı değil, arsa payı büyüklüğü esas alınır.
Riskli yapı tespitine itiraz süresi kaç gündür?
İtiraz süresi on beş gündür. Süre, tespitin muhtarlıktaki on beş günlük ilanının son günü yapılmış sayılan tebliğden itibaren işler.
Kentsel dönüşümde kiracılar kira yardımı alabilir mi?
Evet. Anlaşma ile tahliye edilen yapılardaki kiracılara geçici konut ya da kira yardımı yapılabilir. Kanun bunu bir imkan olarak düzenler. Tutar ve süre idari düzenlemelerle belirlenir.
Anlaşmaya katılmazsam payıma ne olur?
Teklifin size bildiriminden itibaren on beş gün içinde kabul etmezseniz arsa payınız rayiç değerden az olmamak üzere açık artırmayla satılabilir. Satış önce anlaşan paydaşlara yapılır.
Kentsel dönüşüm işlemlerine dava süresi nedir?
6306 sayılı Kanun'a göre yapılan idari işlemlere karşı tebliğden itibaren otuz gün içinde idare mahkemesinde dava açılabilir. Bu süre genel altmış günlük süreden kısadır.
Dayanılan mevzuat ve kaynaklar
- 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; somut durumunuz için bir avukata danışın.