İş kazası tazminatı nasıl alınır? Bildirim, SGK ve dava süreci

İş kazası nedir?

İş kazası sigortalıyı hemen ya da sonradan bedenen veya ruhen engelli hale getiren ve kanunda sayılan durumlarda meydana gelen olaydır. Tanım 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 13. maddesinde yer alır. Kanun iş kazasını yalnız işyerinde olan kazalarla sınırlamaz.

Aşağıdaki durumlardan birinde meydana gelen kaza iş kazası sayılır:

• Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada
• İşveren tarafından yürütülen iş nedeniyle
• Görevli olarak işyeri dışına gönderilen sigortalının asıl işini yapmadan geçen zamanlarda
• Emziren kadın sigortalının çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda
• Sigortalıların işverence sağlanan bir taşıtla işe gidiş ya da dönüşü sırasında

Kendi aracıyla ya da toplu taşımayla işe giderken yaşanan kaza bu listede yer almaz. Bu tür olaylar somut duruma göre değerlendirilir. İş kazasından farklı olarak işin niteliğinden doğan hastalıklar meslek hastalığı kapsamında incelenir.

İş kazası sonrasında ilk olarak ne yapılmalı?

İş kazası sonrasında ilk olarak sağlık müdahalesi ve olayın kayda geçmesi sağlanmalıdır. Tazminat sürecinin tamamı bu ilk kayıtlara dayanır. Kaza yerindeki durumun belgelenmesi sonradan kusur tespitinde belirleyici olur.

1. Tedavi: Yaralı en yakın sağlık kuruluşuna götürülür ve kazanın iş kazası olduğu kayda geçirilir.
2. Kolluk bildirimi: İşveren kazayı o yerin kolluk kuvvetlerine derhal bildirir.
3. SGK bildirimi: İşveren kazayı en geç kazadan sonraki üç iş günü içinde SGK'ya bildirir.
4. Tutanak: İşyerinde kaza tutanağı düzenlenir, tanıkların adları not edilir.
5. Delillerin korunması: Kaza yerinin fotoğrafı, kamera kayıtları ve ekipman bilgisi saklanır.

Ağır yaralanma ya da ölüm olaylarında savcılık kendiliğinden soruşturma başlatır. Savcılık soruşturmasında alınan kusur raporu, tazminat davasında da önemli bir delil olur.

İşveren kazayı bildirmezse ne olur?

İşveren kazayı bildirmezse sigortalı hak kaybına uğramaz, ancak işveren yaptırımla karşılaşır. Bildirim yükümlülüğü 5510 sayılı Kanun ile 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununda düzenlenmiştir. Süresinde bildirim yapmayan işverene idari para cezası uygulanır.

Kazanın işverenin kontrolü dışındaki bir yerde olması halinde üç iş günlük süre, kazanın öğrenildiği tarihten başlar. İşveren bildirim yapmazsa sigortalı da SGK'ya başvurabilir. Bu başvuruda hastane kayıtları ve tanık bilgileri kullanılır.

İş kazasında SGK hangi ödemeleri yapar?

İş kazasında SGK, sigortalıya ve hak sahiplerine kanunda sayılan yardımları yapar. Bu yardımlar işverenden alınacak tazminattan ayrıdır. SGK ödemeleri kusur aranmadan yapılır.

• Geçici iş göremezlik ödeneği: Tedavi süresince çalışılamayan günler için ödenir.
• Sürekli iş göremezlik geliri: SGK Sağlık Kurulu meslekte kazanma gücünün en az yüzde on azaldığını tespit ederse bağlanır.
• Ölüm geliri: Kazada ölen sigortalının hak sahiplerine bağlanır.
• Sağlık hizmetleri: Tedavi ve gerekli protez gibi giderler karşılanır.

Meslekte kazanma gücü kaybı oranı, yetkili sağlık kurullarının raporlarına dayanılarak SGK Sağlık Kurulunca belirlenir. Bu orana itiraz edilebilir. Oran, tazminat hesabının temel girdisi olduğu için itiraz hakkını değerlendirmek yerinde olur.

SGK kazayı iş kazası saymazsa ne yapılır?

SGK kazayı iş kazası saymazsa sigortalı iş mahkemesinde tespit davası açabilir. Bu davada olayın iş kazası olduğunun tespiti istenir. Tespit kararı, SGK yardımlarının ve işverene karşı tazminat davasının önünü açar.

İşverenin iş kazasındaki sorumluluğu nedir?

İşverenin iş kazasındaki sorumluluğu, işçiyi koruma borcundan doğar. Türk Borçlar Kanununun 417. maddesine göre işveren, iş sağlığı ve güvenliği için gerekli her türlü önlemi almak zorundadır. Araç ve gereçleri de eksiksiz bulundurmalıdır.

6331 sayılı Kanunun 4. maddesi bu yükümlülüğü somutlaştırır. İşveren mesleki riskleri önlemek için tedbir alır, risk değerlendirmesi yapar ya da yaptırır. Çalışanlara eğitim verir ve tedbirlere uyulup uyulmadığını denetler.

Bu yükümlülükler işçiye devredilemez. Dışarıdan iş güvenliği hizmeti alınması işverenin sorumluluğunu kaldırmaz. Çalışanların kendi yükümlülükleri de işverenin sorumluluğunu etkilemez. Tedbirlerin maliyeti çalışanlara yansıtılamaz.

Türk Borçlar Kanunu, işverenin bu yükümlülüklere aykırılığından doğan zararların sözleşmeye aykırılık hükümlerine tabi olduğunu söyler. Bu kural, zamanaşımı süresinin belirlenmesinde de önem taşır.

İş kazası tazminatı hangi kalemlerden oluşur?

İş kazası tazminatı, maddi ve manevi tazminat kalemlerinden oluşur. Tazminat işverene karşı istenir. Hukuki dayanak, işverenin işçiyi koruma borcu ile iş sağlığı ve güvenliği mevzuatıdır.

Maddi tazminat neleri kapsar?

• İş göremezlik tazminatı: Kalıcı maluliyet nedeniyle kaybedilen çalışma gücünün karşılığıdır.
• Geçici iş göremezlik zararı: Tedavi süresince kaybedilen kazancın SGK ödeneğiyle karşılanmayan kısmıdır.
• Tedavi giderleri: SGK'nın karşılamadığı belgeli sağlık harcamalarıdır.
• Bakıcı gideri: Ağır maluliyet halinde başkasının bakımına ihtiyaç doğarsa istenir.

Manevi tazminat kimler tarafından istenir?

Manevi tazminatı kazazede işçi kendisi ister. Ağır yaralanma halinde işçinin yakınları da manevi tazminat talep edebilir. Ölüm halinde eş, çocuklar, anne ve baba gibi yakınlar kendi acıları için manevi tazminat ister.

Manevi tazminatın miktarını hakim, olayın ağırlığına ve tarafların durumuna göre takdir eder. Kanunda bir tarife yoktur. Genel tazminat kavramları için maddi ve manevi tazminat davası rehberine bakabilirsiniz.

Ölümlü iş kazasında hangi tazminatlar istenir?

Ölümlü iş kazasında ölen işçinin desteğinden mahrum kalanlar destekten yoksun kalma tazminatı ister. Eş, çocuklar ve işçinin fiilen baktığı kişiler bu davayı açabilir. Cenaze giderleri ile yakınların manevi tazminatı da talep edilebilir.

İş kazası tazminatı nasıl hesaplanır?

İş kazası tazminatı, mahkemenin atadığı hesap bilirkişisinin raporuyla hesaplanır. Hesap, işçinin gelirine, yaşına, maluliyet oranına ve kusur dağılımına dayanır. Aşağıdaki unsurlar hesabı doğrudan etkiler:

• İşçinin kaza tarihindeki ücreti ve diğer gelirleri
• Meslekte kazanma gücü kaybı oranı
• İşçinin yaşı ve bakiye ömrü
• İşveren ile işçi arasındaki kusur dağılımı
• SGK tarafından bağlanan gelirin peşin sermaye değeri

Kusur oranı tazminatı nasıl etkiler?

Kusur oranı, tazminattan yapılacak indirimi belirler. Mahkeme kusur dağılımını iş güvenliği alanında bilgili bilirkişi raporlarıyla tespit eder. İşçinin kendi kusuru oranında tazminat azalır.

Ceza soruşturmasında alınan kusur raporu ile hukuk davasındaki rapor farklı olabilir. Mahkeme raporlar arasındaki çelişkiyi gidermek için ek rapor isteyebilir. Rapora süresinde itiraz etmek bu nedenle hak kaybını önler.

SGK ödemeleri tazminattan düşülür mü?

Evet. Yerleşik içtihada göre SGK'nın bağladığı gelirin peşin sermaye değeri maddi tazminattan düşülür. Amaç, aynı zararın iki kez karşılanmasını önlemektir. Manevi tazminattan ise bu indirim yapılmaz.

SGK da ödediği tutarlar için kusurlu işverene rücu davası açabilir. Bu dava işçinin tazminat hakkını ortadan kaldırmaz. İki dava farklı alacaklar için açıldığından birbirinin yerine geçmez.

İş kazası tazminat davası nasıl açılır?

İş kazası tazminat davası, işverene karşı iş mahkemesinde açılır. İş mahkemesi bulunmayan yerlerde davaya iş mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk mahkemesi bakar. Dava dilekçesinde olay, zarar kalemleri ve deliller gösterilir.

İş kazası davasından önce arabulucuya gitmek gerekir mi?

Hayır. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanununun 3. maddesi, iş kazası ya da meslek hastalığından doğan tazminat davalarını zorunlu arabuluculuğun dışında tutar. Muafiyet maddi ve manevi tazminatın ikisini de kapsar. Bu davalarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davaları da kapsam dışındadır. Diğer işçilik alacakları için kurallar iş davalarında zorunlu arabuluculuk rehberinde anlatılır.

Dava hangi yerde açılır?

Dava davalının yerleşim yerindeki ya da işin yapıldığı yerdeki iş mahkemesinde açılabilir. 7036 sayılı Kanunun 6. maddesine göre iş kazası davalarında kazanın olduğu yer de yetkilidir. İşçinin kendi yerleşim yeri mahkemesi de seçilebilir. Taşeron ilişkisi varsa alt işveren ile asıl işveren birlikte davalı gösterilebilir.

Hangi belgeler hazırlanmalı?

• İş kazası tutanağı ve SGK'ya yapılan bildirim
• Hastaneden alınan tedavi belgeleri ve epikriz raporları
• SGK Sağlık Kurulunun maluliyet oranı kararı
• Maaş bordroları ve banka ödeme kayıtları
• Savcılık soruşturma dosyasındaki ifadeler ve kusur raporu
• Tanıkların adları ve iletişim bilgileri
• Tedavi giderlerine ilişkin faturalar

Ceza davası tazminat davasını etkiler mi?

Hayır. Ceza davası tazminat davasını doğrudan bağlamaz. Ağır yaralanma ya da ölümle sonuçlanan kazalarda savcılık taksirle yaralama ya da taksirle öldürme suçundan soruşturma yürütür. Tazminat davası bu sürecin sonucunu beklemeden açılabilir.

Türk Borçlar Kanununun 74. maddesine göre hukuk hakimi, ceza hakiminin beraat kararıyla bağlı değildir. Ceza hakiminin kusur değerlendirmesi ve zararın belirlenmesine ilişkin kararı da hukuk hakimini bağlamaz. Ceza dosyasındaki tespitler yine de tazminat davasında delil olarak kullanılır.

İşverenle anlaşma ya da ibraname tazminat hakkını kaldırır mı?

İşverenle anlaşma ya da ibraname, ancak kanundaki şartları taşıyorsa tazminat hakkını etkiler. Türk Borçlar Kanununun 420. maddesi ibra sözleşmesi için sıkı şartlar koyar. Bu şartlar iş kazasından doğan tazminat alacaklarına da uygulanır.

• İbra sözleşmesi yazılı olmalıdır.
• İş sözleşmesinin sona ermesinden itibaren en az bir ay geçmiş olmalıdır.
• İbra edilen alacağın türü ve miktarı açıkça yazılmalıdır.
• Ödeme hak tutarına göre eksiksiz olmalı, banka aracılığıyla yapılmalıdır.

Bu şartları taşımayan ibraname kesin olarak hükümsüzdür. Gerçek tutarı karşılamayan ödeme belgeleri yalnız içerdikleri miktar kadar makbuz sayılır. Kural, destekten yoksun kalan yakınların tazminat alacaklarını da kapsar.

İş kazası tazminatında zamanaşımı ne kadar?

İş kazası tazminatında zamanaşımı, yerleşik Yargıtay içtihadına göre on yıldır. Talep iş sözleşmesine dayandığı için Türk Borçlar Kanununun genel zamanaşımı süresi uygulanır. Süre, zararın kesin olarak belirlendiği tarihten başlar.

Uygulamada sürekli iş göremezlik oranının kesinleştiği tarih başlangıç olarak dikkate alınır. Süre uzun görünse de delillerin kaybolmaması için davayı geciktirmemek gerekir. Tanıkların hatırladıkları ve kamera kayıtları zamanla kaybolabilir.

SGK yardımları ile işveren tazminatı arasındaki fark nedir?

SGK yardımları ile işveren tazminatı arasındaki fark, dayanak ve kusur şartında ortaya çıkar. Aşağıdaki tablo iki yolu karşılaştırır.

İş kazası tazminatında sık yapılan hatalar nelerdir?

İş kazası tazminatında sık yapılan hatalar, çoğunlukla ilk günlerde yapılır. Aşağıdaki kontrol listesi kazazede ve yakınları için hazırlanmıştır.

• Hastanede kazanın iş kazası olduğunu belirtmemek.
• İşverenin SGK bildirimi yapıp yapmadığını kontrol etmemek.
• İşverenin hazırladığı ve olayı yanlış anlatan tutanağı okumadan imzalamak.
• Maluliyet oranına ya da kusur raporuna süresinde itiraz etmemek.
• Sigortasız çalışılan sürede yaşanan kazayı bildirmekten çekinmek.
• İşverenle yapılan düşük bedelli ibranameyi sonuçlarını bilmeden imzalamak.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Somut olayınız için iş kazası avukatları listesinden bölgenizde çalışan bir avukata danışabilirsiniz.

Dayanılan mevzuat ve kaynaklar

• 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu
• 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu
• 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; somut durumunuz için bir avukata danışın.