Maddi ve manevi tazminat davası nedir, nasıl açılır?

Maddi ve manevi tazminat davası nedir?

Maddi ve manevi tazminat davası, başkasının hukuka aykırı davranışı yüzünden zarar gören kişinin bu zararı parayla giderdirmek için açtığı davadır. Zararın kaynağı bir trafik kazası, bir saldırı, hatalı bir tedavi ya da sözleşmeye aykırılık olabilir.

İki tazminat aynı olaydan doğsa da farklı kayıpları karşılar. Maddi tazminat ölçülebilir kaybı giderir. Manevi tazminat ise kişinin yaşadığı acı, elem ve üzüntüye karşılık verilen bir miktar paradır. İkisi aynı dava içinde birlikte istenebilir.

Haksız fiil sorumluluğunun şartları nelerdir?

Haksız fiil sorumluluğu, Türk Borçlar Kanunu'nun 49. maddesine göre dört şartın birlikte bulunmasına bağlıdır. Haksız fiil kavramı tazminat davalarının en sık dayanağıdır.

• Fiil: Zarara yol açan bir davranış ya da ihmal bulunmalıdır.
• Hukuka aykırılık: Davranış bir hukuk kuralını ya da kişinin korunan bir hakkını ihlal etmelidir.
• Zarar: Malvarlığında ya da kişilik değerlerinde gerçek bir eksilme olmalıdır.
• Kusur ve illiyet bağı: Zarar veren kusurlu olmalı, zarar da bu fiilden doğmuş olmalıdır.

İspat yükü kural olarak zarar görendedir. Zararı ve karşı tarafın kusurunu davacı ispat eder. Zararın tam miktarı ispatlanamıyorsa hakim, olayların olağan akışına bakarak hakkaniyete uygun bir tutar belirler.

Bazı durumlarda kusur aranmaz. İşleten, adam çalıştıran ya da hayvan bulunduran kişinin sorumluluğu gibi özel hallerde kanun kusursuz sorumluluk öngörür.

Kusursuz sorumluluk hangi hallerde uygulanır?

Kusursuz sorumluluk zarar verenin kusuru olmasa bile kanun gereği sorumlu tutulduğu hallerde uygulanır. Bu hallerde zarar görenin kusuru ispat etmesi gerekmez. Zarar veren ancak kanunda sayılan sebeplerle sorumluluktan kurtulabilir.

• Adam çalıştıranın sorumluluğu. Çalışanın işi yürütürken verdiği zarardan işveren sorumludur.
• Hayvan bulunduranın sorumluluğu. Hayvanın verdiği zarardan onu bulunduran sorumludur.
• Yapı malikinin sorumluluğu. Yapım bozukluğu ya da bakımsızlıktan doğan zarardan malik sorumludur.
• Tehlike sorumluluğu. Önemli ölçüde tehlike arz eden bir işletmenin sahibi, işletmenin faaliyetinden doğan zarardan sorumludur.
• Motorlu aracın işleteni. Trafik kazalarında işletenin sorumluluğu Karayolları Trafik Kanunu'nda düzenlenir.

Maddi tazminat hangi kalemleri kapsar?

Maddi tazminat zarar görenin malvarlığındaki fiili kaybı ve elde edemediği kazancı kapsar. Kanun ölüm ve bedensel zarar için kalemleri ayrıca sayar.

Bedensel zararda istenebilecekler

• Tedavi giderleri
• Kazanç kaybı
• Çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar
• Ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar

Ölüm halinde istenebilecekler

Ölüm halinde cenaze giderleri istenebilir. Ölüm hemen gerçekleşmemişse tedavi giderleri ile çalışma gücü kaybı da talep edilir. Ölenin bakımını üstlendiği kişiler ise destekten yoksun kalma tazminatı isteyebilir.

Eşya zararında aracın onarım bedeli, değer kaybı ve kullanılamadığı süredeki kayıp gibi kalemler gündeme gelir. Her kalemin ayrı belgeyle desteklenmesi gerekir.

Manevi tazminat hangi durumlarda istenir?

Manevi tazminat bedensel bütünlüğün zedelenmesi ya da kişilik hakkının ihlali durumunda istenir. Türk Borçlar Kanunu'nun 56. maddesi bedensel zararı, 58. maddesi ise kişilik hakkı ihlalini düzenler.

Ağır bedensel zarar ya da ölüm halinde yalnız zarar gören değil, yakınları da manevi tazminat isteyebilir. Hakaret, özel hayatın ihlali ya da itibarı zedeleyen yayınlar kişilik hakkı ihlaline örnektir. Hakim para yerine ya da paraya ek olarak saldırıyı kınayan bir karar verip yayımlanmasına da hükmedebilir.

Manevi tazminatın amacı zenginleştirmek değildir. Hakim tarafların durumu, olayın ağırlığı ve kusur derecesine göre takdir yapar. Yüksek bir rakam yazmak bu yüzden tek başına sonucu değiştirmez.

Tazminat davasında zamanaşımı ne kadardır?

Haksız fiilden doğan tazminat davasında zamanaşımı, zararı ve sorumluyu öğrenmeden itibaren iki yıl, her halde fiilden itibaren on yıldır. Süre Türk Borçlar Kanunu'nun 72. maddesinde düzenlenir.

Fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa ve ceza kanunu daha uzun bir dava zamanaşımı öngörüyorsa o uzun süre uygulanır. Sözleşmeden doğan zararlarda ise genel süre on yıldır. Kira, vekalet ve bazı eser sözleşmelerinden doğan alacaklar gibi alacaklarda beş yıllık süre söz konusudur.

Zamanaşımı mahkemece kendiliğinden dikkate alınmaz. Davalı bu savunmayı yapmazsa hakim süreyi incelemez. Yine de bu ihtimale güvenip süreyi geçirmek ciddi bir risktir.

Tazminat davası nasıl açılır?

Tazminat davası görevli ve yetkili mahkemeye dava dilekçesi verilerek açılır. Adımlar çoğu dosyada aynıdır.

1. Olayı belgeleyin: tutanak, rapor, fotoğraf ve tanık bilgilerini toplayın.
2. Zararı kalem kalem çıkarın: fatura, maaş bordrosu ve sağlık raporlarını saklayın.
3. Gerekiyorsa dava öncesi başvuru yapın: trafik kazalarında zorunlu sigorta şirketine yazılı başvuru, ticari ilişkilerde arabuluculuk gibi.
4. Görevli mahkemeyi belirleyin ve dilekçeyi hazırlayın.
5. Harç ve gider avansını yatırın.
6. Bilirkişi incelemesi ve duruşmalara katılın.

Zararın kesin tutarı başta bilinmiyorsa belirsiz alacak davası açılabilir. Bu yolda dava belirli bir tutarla açılır, bilirkişi raporundan sonra talep artırılır.

Tazminat davasında arabuluculuk zorunlu mu?

Tazminat davasında arabuluculuk, ancak uyuşmazlık kanunda sayılan türlerden biriyse zorunludur. Genel haksız fiilden doğan tazminat davalarında, örneğin iki kişi arasındaki kavga ya da komşudan gelen zarar için, dava şartı arabuluculuk yoktur.

• Ticari davalar. Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri için arabulucuya başvurmak dava şartıdır.
• Tüketici uyuşmazlıkları. Kanundaki parasal sınırları aşan bazı tüketici uyuşmazlıklarında arabuluculuk zorunludur.
• İş uyuşmazlıkları. İşçi ile işveren arasındaki alacak ve tazminat davalarında zorunludur. İş kazası ile meslek hastalığından doğan tazminat davaları bu kuralın dışındadır.

Arabuluculuk zorunlu olduğu halde doğrudan dava açılırsa dava usulden reddedilir. Arabuluculukta anlaşma sağlanırsa son tutanak ilam niteliğinde belge sayılabilir.

Trafik kazasında tazminat nasıl istenir?

Trafik kazasında tazminat, önce zorunlu trafik sigortasına yazılı başvuru yapılarak istenir. Karayolları Trafik Kanunu'na göre bu başvuru yapılmadan sigorta şirketine dava açılamaz. Şirket on beş gün içinde cevap vermezse ya da cevap uyuşmazlık içeriyorsa dava yolu açılır.

Bu aşamada iki seçenek vardır. Asliye hukuk mahkemesinde dava açabilir ya da Sigorta Tahkim Komisyonu'na başvurabilirsiniz. Sigortanın teminat limitleri her yıl yeniden belirlenir. Limiti aşan zarar için aracın işleteni ile sürücüye karşı dava açılır.

Kazaya karışan araç sigortasızsa ya da tespit edilemiyorsa Güvence Hesabı'na başvurulabilir. Kaza tespit tutanağı, kusur raporu ve hastane kayıtları bu dosyalarda temel delillerdir.

Kişilik hakkı ihlalinde hangi davalar açılır?

Kişilik hakkı ihlalinde manevi tazminat davasının yanında üç dava daha açılabilir. Türk Medeni Kanunu'na göre saldırı tehlikesinin önlenmesi, süren saldırının durdurulması ve sona ermiş olsa bile etkisi süren saldırının hukuka aykırılığının tespiti istenebilir.

Sosyal medyada hakaret, rızasız fotoğraf paylaşımı ya da asılsız haber bu davalara örnektir. Ceza şikayeti ile hukuk davası birbirinden bağımsız yürür. Birinin sonucunu beklemeden diğerini başlatabilirsiniz, yeter ki süreleri kaçırmayın.

Tazminata faiz ne zamandan itibaren işler?

Haksız fiilden doğan tazminata faiz, yerleşik içtihada göre haksız fiil tarihinden itibaren işler. Zarar veren ayrıca ihtar edilmeden temerrüde düşmüş sayılır. Sözleşmeye aykırılıktan doğan zararlarda ise faiz kural olarak temerrüt tarihinden başlar.

Faiz oranı yasal faiz ya da ticari işlerde avans faizi olarak belirlenir ve zaman içinde değişir. Dilekçede faiz türünü ve başlangıç tarihini açıkça yazın. Yazılmayan faiz hükme bağlanmaz.

Destekten yoksun kalma tazminatını kimler isteyebilir?

Destekten yoksun kalma tazminatını, ölenin sağlığında düzenli olarak bakımını üstlendiği ya da üstleneceği kişiler isteyebilir. Eş, çocuklar ve bakıma muhtaç anne baba en sık görülen destek alanlardır. Mirasçı olmak şart değildir, fiili destek ilişkisi esastır.

Tazminatın hesabında ölenin geliri, yaşı, bakılan kişilerin yaşları ve kusur oranı dikkate alınır. Hesap bilirkişi tarafından yapılır. Sosyal güvenlik kurumunun rücu edemediği ödemeler tazminattan indirilmez.

Belirsiz alacak davası ne işe yarar?

Belirsiz alacak davası, zararın tam miktarını dava açarken belirleyemeyen kişinin asgari bir tutarla dava açmasını sağlar. Bedensel zararlarda maluliyet oranı ve kazanç kaybı çoğu zaman ancak bilirkişi raporuyla netleşir. Bu durumda dava belirli bir tutarla açılır.

Rapor alındıktan sonra talep artırılarak gerçek tutara çıkarılır. Bu yol, zamanaşımı riskini azaltır. Alacağın baştan belirlenebildiği durumlarda ise belirsiz alacak davası açılamaz, kısmi dava ya da tam tutarla dava gerekir.

Dava sürerken mallar nasıl güvence altına alınır?

Dava sürerken karşı tarafın mallarını elden çıkarma riski varsa ihtiyati haciz istenebilir. Para alacağı için verilen bu karar, davalının mallarına geçici olarak el konulmasını sağlar. Mahkeme kural olarak teminat ister.

Belirli bir malın ya da durumun korunması gerekiyorsa ihtiyati tedbir istenir. İki yol da dava açılmadan önce ya da dava ile birlikte talep edilebilir.

Görevli ve yetkili mahkeme hangisidir?

Tazminat davalarında görevli mahkeme kural olarak asliye hukuk mahkemesidir. Uyuşmazlığın niteliği bu kuralı değiştirir.

Yetkili mahkeme kural olarak davalının yerleşim yeri mahkemesidir. Haksız fiil davalarında fiilin işlendiği ya da zararın doğduğu yer ile davacının yerleşim yeri mahkemesinde de dava açılabilir. İş kazası tazminatına özgü süreç için iş kazası tazminatı rehberine bakabilirsiniz.

Kusur oranı tazminatı nasıl etkiler?

Kusur oranı hakimin tazminat miktarını belirlerken dikkate aldığı temel ölçüdür. Zarar gören, zararın doğmasında ya da artmasında etkili olmuşsa hakim tazminatı indirebilir, hatta tamamen kaldırabilir.

Trafik kazalarında emniyet kemeri takmamak ya da kask kullanmamak bu tür bir müterafik kusur örneğidir. Kusur oranı genellikle bilirkişi raporuyla belirlenir. Ceza mahkemesinin kusur değerlendirmesi hukuk hakimini bağlamaz, beraat kararı da tazminat istemini tek başına engellemez.

Hangi belgeler gerekir?

Tazminat davasında gereken belgeler, zararın türüne göre değişir. Aşağıdaki kontrol listesi en sık istenenleri gösterir.

• Kimlik bilgileri ve vekaletname (avukatla takip ediliyorsa)
• Olay tutanağı ya da kaza tespit tutanağı
• Varsa şikayet dilekçesi
• Sağlık kurulu raporu, epikriz ve tedavi faturaları
• Gelir belgesi: maaş bordrosu, vergi levhası, SGK kaydı
• Ölüm halinde veraset belgesi ve nüfus kayıt örneği
• Varsa ceza soruşturması ya da kovuşturma dosyasının bilgileri
• Eşya zararında ekspertiz raporu ve onarım faturaları

Harç ve gider avansı dava değerine göre hesaplanır. Tutarlar her yıl güncellenir. Avukatlık ücreti için Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi her yıl yayımlanır.

Sık yapılan hatalar nelerdir?

• İki yıllık süreyi kaçırmak. Ceza davasının sürmesi hukuk davası için süreyi kendiliğinden durdurmaz.
• Zarar kalemlerini belgelememek. Faturası olmayan tedavi gideri ispatta zorluk yaratır.
• Yanlış mahkemede dava açmak. İdarenin sorumlu olduğu bir zarar için adli yargıda dava açmak zaman kaybettirir.
• Dava öncesi zorunlu başvuruyu atlamak. Sigortaya başvuru ya da dava şartı arabuluculuk eksikse dava usulden reddedilebilir.
• Manevi tazminatta abartılı rakam yazmak. Reddedilen kısım için karşı vekalet ücreti ödeme riski doğar.

Somut dosyanın değerlendirilmesi için tazminat davalarında çalışan avukatlara başvurabilirsiniz. Kanun metni 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu adresinde yer alır. Bu yazı genel bilgilendirme niteliğindedir.

Dayanılan mevzuat ve kaynaklar

• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; somut durumunuz için bir avukata danışın.