Hak düşürücü süre, bir hakkın ancak belirli bir süre içinde kullanılabileceğini gösterir. Süre dolduğunda hak bütünüyle ortadan kalkar. Sonradan açılan dava, hakkın artık var olmadığı gerekçesiyle reddedilir.
Hak düşürücü süre nasıl işler?
Hak düşürücü süre, hakkın doğduğu ya da kanunun gösterdiği olayın öğrenildiği andan itibaren işlemeye başlar. Kural olarak kesilmez ve durmaz. Hakim, taraflar ileri sürmese bile sürenin geçip geçmediğini dosyadan kendiliğinden inceler. Bu yönüyle hak düşürücü süre, davalının ileri sürmesine bağlı olan zamanaşımından ayrılır.
Hak düşürücü süreye hangi örnekler verilebilir?
Hak düşürücü süreler pek çok kanuna dağılmıştır. Sık karşılaşılan örnekler şunlardır:
- Mirasın reddi: yasal mirasçılar için, mirasbırakanın ölümünü öğrenmeden itibaren üç ay (Türk Medeni Kanunu)
- Tenkis davası: saklı payın zedelendiğini öğrenmeden itibaren bir yıl, her halde on yıl
- Zina sebebiyle boşanma: öğrenmeden itibaren altı ay, her halde zinadan itibaren beş yıl
- İşe iade: fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvuru (İş Kanunu)
- İdari dava açma: kural olarak idare mahkemesinde altmış gün, vergi mahkemesinde otuz gün (İdari Yargılama Usulü Kanunu)
- Bildirilmeyen çalışmaların tespiti: hizmetin geçtiği yılın sonundan itibaren beş yıl
İdari davalardaki süreler için iptal davası rehberine bakabilirsiniz. Miras hukukundaki örnekler mirasın reddi ile tenkis davası maddelerinde ayrıca açıklanır.
Hak düşürücü süre ile zamanaşımı arasındaki fark nedir?
İki süre arasındaki temel farklar şu tabloda özetlenir:
| Ölçüt | Hak düşürücü süre | Zamanaşımı |
|---|---|---|
| Sonucu | Hak sona erer | Hak sürer, dava edilebilirlik zayıflar |
| Hakimin tutumu | Kendiliğinden dikkate alır | Def'i ileri sürülmelidir |
| Kesilme ve durma | Kural olarak yoktur | Kanundaki sebeplerle mümkündür |
| Sonradan ödeme | Geri istenebilir | Geri istenemez |
Kanun bir sürenin niteliğini her zaman açıkça söylemez. Bu durumda süre, uygulamada yerleşmiş içtihada göre nitelendirilir. Ayrıntılı karşılaştırma için zamanaşımı maddesine bakabilirsiniz.
Hak düşürücü süre nasıl hesaplanır?
Hak düşürücü süre gün, hafta, ay ya da yıl olarak hesaplanır. Gün olarak belirlenen sürelerde başlangıç günü hesaba katılmaz. Ay ya da yıl olarak belirlenen süre, son ayda başlangıç gününe karşılık gelen gün sona erer. Son gün resmi tatile denk gelirse süre, tatili izleyen ilk iş günü dolar. Sürenin başlangıç olayı, örneğin öğrenme tarihi, çoğu zaman ispat gerektirir; bu tarihi gösteren belgeleri saklamanız önemlidir.
Hak düşürücü süreyi kaçıranın başka yolu var mı?
Hak düşürücü süre geçtikten sonra aynı hak kural olarak kullanılamaz. Bazı istisnalar vardır: görevsiz ya da yetkisiz mahkemede süresinde açılan dava, dosya kanuni süre içinde doğru mahkemeye gönderildiğinde ilk açılış tarihini korur. Sürenin başlangıcı belirsizse son güne bırakmadan bir avukatla görüşmeniz hak kaybı riskini azaltır.
Tanım genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez.