Maaş haczi nasıl yapılır? Kesinti oranı, sıra ve nafaka kuralı

Maaş haczi nedir?

Maaş haczi borçlunun işvereninden aldığı ücretin bir bölümüne icra dairesince el konulmasıdır. Haciz türleri arasında en sık başvurulan yoldur. Borçlunun aylık geliri düzenli olduğu için alacaklı tahsilatı zamana yayarak alır.

Maaş haczinin dayanağı İcra ve İflas Kanunu (İİK) madde 83'tür. Bu madde maaşları, her türlü ücretleri, emekli maaşlarını ve bazı iratları "kısmen haczi caiz olan" mallar arasında sayar. Kısmen haczedilebilir olması, maaşın tamamına el konulamayacağı anlamına gelir.

Bu yazı haciz aşamasını anlatır. Takibe henüz itiraz süresi içindeyseniz önce icra takibine itiraz rehberine bakmanız yerinde olur. Süresinde yapılan itiraz takibi durdurur ve maaş haczine de engel olur.

Maaş haczi hangi şartlarda yapılır?

Maaş haczi ancak kesinleşmiş bir icra takibi ya da ilam varsa yapılabilir. İlamsız takipte borçlu ödeme emrine süresinde itiraz etmemişse takip kesinleşir. İlamlı takipte ise icra emrindeki süre dolunca haciz aşamasına geçilir.

Alacaklının haciz talebinde bulunması da gerekir. İcra dairesi maaşa kendiliğinden haciz koymaz. Alacaklı ya da vekili borçlunun işyerini bildirerek maaş haczi ister.

Takipten önce de haciz mümkündür. Mahkemeden ihtiyati haciz kararı alan alacaklı, takip kesinleşmeden maaşa ihtiyati haciz koydurabilir. Bu durumda kesilen para kural olarak takip kesinleşene kadar alacaklıya ödenmez.

Maaş haczi nasıl yapılır?

Maaş haczi icra dairesinin borçlunun işverenine haciz yazısı göndermesiyle yapılır. Bu yazıya uygulamada maaş haczi müzekkeresi denir. Süreç şu adımlarla ilerler:

1. Takibin kesinleşmesi: Ödeme emrine itiraz edilmez ya da itiraz kaldırılırsa takip kesinleşir.
2. Alacaklının talebi: Alacaklı, borçlunun çalıştığı yeri bildirerek maaş haczi ister.
3. Haciz yazısının gönderilmesi: İcra dairesi işverene kesinti yapılmasını bildiren yazıyı tebliğ eder.
4. İşverenin cevabı: İşveren en geç bir hafta içinde haczi uyguladığını ve borçlunun maaş miktarını bildirir.
5. Aylık kesinti: İşveren her ay kesintiyi yapar ve parayı icra dairesine gönderir.
6. Paranın ödenmesi: İcra dairesi biriken parayı alacaklıya öder.
7. Haczin kalkması: Borç bitince icra dairesi işverene kesintiye son verilmesini bildirir.

Borçlu işten ayrılırsa ya da maaşı değişirse işveren bunu hemen icra dairesine bildirmek zorundadır. Bu yükümlülük İİK madde 355'te düzenlenmiştir.

İşveren kesinti yapmazsa ne olur?

İşveren kesinti yapmazsa kesmediği tutardan kendisi sorumlu olur. İİK madde 356'ya göre bu tutar ayrıca mahkeme kararı alınmadan işverenden tahsil edilebilir. İşverenin bu durumda borçluya rücu hakkı vardır.

İşverenin haciz yazısına cevap vermemesi de sonuç doğurur. İcra dairesinin tebliğ ve emirlerini yerine getirmeyenler hakkında Cumhuriyet savcılığınca soruşturma yapılabilir.

Maaştan ne kadar kesinti yapılır?

Maaştan yapılacak kesinti, İİK madde 83'e göre maaşın dörtte birinden az olamaz. Kanun önce borçlu ile ailesinin geçimi için gereken miktarın düşülmesini ister. Kalan kısım üzerinden haciz yapılır, ancak haczedilen miktar dörtte birin altına inemez.

İşçiler için ikinci bir sınır daha vardır. 4857 sayılı İş Kanunu madde 35'e göre işçinin aylık ücretinin dörtte birinden fazlası haczedilemez. İki kural birlikte uygulandığında işçi ücretlerinde kesinti oranı dörtte bir olarak belirlenir.

Kesinti net ücret üzerinden hesaplanır. Yasal kesintiler düşüldükten sonra elde kalan tutarın dörtte biri icra dairesine gönderilir. Örnek olarak net ücreti 40.000 lira olan bir işçide aylık kesinti 10.000 lira olur. Prim, ikramiye gibi ücret niteliğindeki ödemeler de hesaba katılabilir.

Maaşta birden fazla haciz varsa ne olur?

Maaşta birden fazla haciz varsa hacizler geliş sırasına göre sıraya konur. İİK madde 83'e göre sırada önde olan haczin kesintisi bitmeden sonraki haciz için kesintiye geçilemez. Bu kural sıra kuralı olarak bilinir.

Sıra kuralı borçlunun geçimini korumak için konmuştur ve kesinti oranının artmasını önler. Borçlunun beş ayrı borcu olsa bile maaştan her ay yalnız bir haciz için dörtte bir kesilir. Önceki borç kapanınca bir sonraki hacze geçilir.

Nafaka alacağı için maaş haczi nasıl uygulanır?

Nafaka alacağı için maaş haczinde genel kurallardan farklı bir rejim uygulanır. İş Kanunu madde 35, dörtte bir sınırını koyarken nafaka alacaklılarının haklarını saklı tutar. Yerleşik Yargıtay içtihadı da işleyen nafakayı sıradan bir alacak olarak görmez.

• İşleyen aylık nafaka: Her ay ödenmesi gereken nafakanın tamamı için maaşa haciz konulabilir. Dörtte bir sınırı bu kesintiyi engellemez.
• Birikmiş nafaka: Geçmiş aylardan kalan nafaka borcu için ise İİK madde 83'teki genel kurallar uygulanır.
• Hacze iştirak: Nafaka ilamına dayanan alacaklı, İİK madde 100'e göre önceden takip yapmaya gerek olmadan her zaman aynı derecede hacze katılabilir.

Nafakanın türleri ve nafaka davası için nafaka türleri rehberine bakabilirsiniz. İştirak nafakası gibi çocuk lehine bağlanan nafakalar da aynı kurallara tabidir.

Nafaka ödenmezse borçlu ne ile karşılaşır?

Nafaka ödenmezse borçlu, maaş haczinin yanında tazyik hapsiyle de karşılaşabilir. İİK madde 344'e göre nafaka kararına uymayan borçlu hakkında alacaklının şikayeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir. Borçlu nafakayı öderse tahliye edilir.

Borçlu nafakanın kaldırılması ya da azaltılması için dava açmışsa mahkeme tazyik hapsinin uygulanmasını bu davanın sonuna bırakabilir.

Emekli maaşı haczedilebilir mi?

Hayır. Emekli maaşı kural olarak haczedilemez. 5510 sayılı Kanunun 93. maddesi, Sosyal Güvenlik Kurumunun bağladığı gelir ve aylıkların haczini yasaklar. Bu yasak SGK'dan alınan emekli aylığını ve iş kazası gelirini kapsar.

Yasağın iki istisnası vardır. Nafaka borçları ile SGK'nın kendi alacakları için emekli maaşına haciz konulabilir. Bunun dışında haciz ancak borçlunun açık rızasıyla mümkündür.

Emekli maaşı için verilen muvafakat geçerli mi?

Emekli maaşı için verilen muvafakat, takipten sonra ve açıkça verilmişse geçerli kabul edilir. İİK madde 83/a, haczedilemeyen mallar için önceden yapılan anlaşmaların geçersiz olduğunu söyler. Kredi sözleşmesine önceden konulan rıza maddesi bu nedenle yerleşik içtihatta geçerli sayılmaz.

Borçlunun muvafakati yoksa icra müdürü emekli maaşına haciz talebini reddeder. Haciz yine de konulmuşsa borçlu icra mahkemesine şikayet yoluna gidebilir.

Hangi ödemeler haczedilemez?

Haczedilemeyen ödemeler İİK madde 82'de ve bazı özel kanunlarda sayılmıştır. Maaşla birlikte ya da ayrı ödenen bazı paralara hiç dokunulamaz. Aşağıdaki tablo başlıca ödemeleri özetler.

Borçlunun haline uygun evi, kişisel eşyası ve ailenin ortak kullandığı ev eşyası da haczedilemez. Ev eşyasına ilişkin bu kural 2023 yılında 7445 sayılı Kanunla genişletilmiştir.

Maaşın yattığı banka hesabına haciz konulabilir mi?

Evet. Maaşın yattığı banka hesabına haciz konulabilir, ancak paranın maaş niteliği önem taşır. Alacaklılar uygulamada banka hesaplarına da haciz yazısı gönderir. Hesaba yatan paranın maaş olduğu anlaşılırsa maaş haczi kurallarının gözetilmesi gerekir.

Hesabın tamamının bloke edilmesi bu nedenle tartışmalıdır. Hesaptaki paranın maaş ya da emekli aylığı olduğunu banka dökümüyle gösterebilirsiniz. Bu durumda icra mahkemesine şikayet yoluyla fazla haczin kaldırılmasını isteyebilirsiniz.

Kamu alacakları için maaş haczi nasıl işler?

Kamu alacakları için maaş haczi, İİK yerine 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanuna göre yapılır. Vergi dairesi, belediye ya da SGK gibi kurumlar icra dairesine gitmeden kendi haciz bildirimlerini gönderir. Bu hacizlere karşı başvuru yolları da İİK'deki şikayet yolundan farklıdır.

Kamu alacağı ile özel alacak aynı maaş üzerinde birleşebilir. Böyle bir durumda hangi haczin önce uygulanacağı ve kesinti tutarı somut dosyaya göre değerlendirilir. Bordronuzda birden fazla kesinti görüyorsanız işvereninizin muhasebe biriminden hangi dosyalar için kesinti yapıldığını öğrenebilirsiniz.

Maaş haczi için hangi belgeler gerekir?

Maaş haczi için alacaklının elinde kesinleşmiş bir takip dosyası bulunmalıdır. Takip kesinleştikten sonra haciz talebi icra dairesine dilekçeyle ya da UYAP üzerinden iletilir. Talepte borçlunun çalıştığı işyerinin unvanı ve adresi yer alır.

Borçlunun işyeri bilinmiyorsa icra dairesi SGK kayıtlarını sorgulayabilir. Haciz yazısının tebliği için posta ve tebligat giderleri alacaklı tarafından peşin yatırılır. Bu giderler daha sonra borçludan tahsil edilir.

Borçlu açısından da bazı belgeler önemlidir. Maaş bordrosu, banka hesap dökümü ve emekli aylığı belgesi, kesintinin doğru yapılıp yapılmadığını kontrol etmeye yarar. Şikayet yoluna gidecekseniz bu belgeleri dilekçenize ekleyin.

Maaş haczine nasıl itiraz edilir?

Maaş haczine itiraz, icra mahkemesine şikayet yoluyla yapılır. Şikayet, icra dairesi işleminin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içinde yapılır. Bu süre İİK madde 16'da düzenlenmiştir.

Şikayet konusu yapılabilecek başlıca durumlar şunlardır:

• Kesinti oranının dörtte biri aşması
• Sıra kuralına aykırı olarak ikinci bir haczin uygulanması
• Rıza olmadan SGK emekli aylığına haciz konulması
• Haczedilemeyen bir ödemeye el konulması
• Takip kesinleşmeden kesin haciz uygulanması

Borcun kendisine itiraz ise ayrı bir konudur. Takibe süresinde itiraz edilmemişse borcun varlığı şikayet yoluyla tartışılamaz. Bu durumda menfi tespit davası ya da istirdat davası gündeme gelebilir.

Maaş haczi nasıl kaldırılır?

Maaş haczi borcun tamamen ödenmesiyle kendiliğinden kalkar. İcra dairesi borç bitince işverene kesintinin sona erdiğini bildirir. Borçlu dosya kapandıktan sonra bunun işverene bildirildiğini takip etmelidir. Borç kapandığı halde kesinti sürerse icra dairesine dilekçe verin. Fazladan kesilen tutarın iadesini ve işverene yeni yazı gönderilmesini isteyebilirsiniz.

Haczin erken kaldırılması için başka yollar da vardır:

• Borcun toplu ödenmesi ya da alacaklıyla yapılan anlaşma sonrası alacaklının haczi kaldırma talebi
• Alacaklının takipten vazgeçmesi
• Haczin hukuka aykırı olduğunun icra mahkemesince tespit edilmesi
• Menfi tespit davasında borçlu olunmadığına karar verilmesi

Maaş haczinde sık yapılan hatalar nelerdir?

Maaş haczinde sık yapılan hatalar, çoğunlukla hakların bilinmemesinden kaynaklanır. Aşağıdaki kontrol listesi borçlular için hazırlanmıştır.

• Ödeme emrine itiraz süresini kaçırıp haciz aşamasında borca itiraz etmeye çalışmak.
• Kesinti dörtte biri aşsa bile yedi günlük şikayet süresini geçirmek.
• Emekli maaşı için bankaya ya da alacaklıya önceden verilen rızanın geçerli olduğunu sanmak.
• Birden fazla haciz varsa sıra kuralının uygulanıp uygulanmadığını kontrol etmemek.
• Borç bittiği halde kesintinin sürdüğünü fark etmemek.
• Nafaka borcunun genel haciz sınırlarına tabi olduğunu düşünmek.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Dosyanıza özgü durum için haciz avukatları listesinden bölgenizde çalışan bir avukata danışabilirsiniz.

Dayanılan mevzuat ve kaynaklar

• 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu
• 4857 sayılı İş Kanunu
• 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; somut durumunuz için bir avukata danışın.