Bilişim suçları nelerdir?
Bilişim suçları Türk Ceza Kanunu'nun "Bilişim Alanında Suçlar" bölümünde, 243 ile 245/A maddeleri arasında düzenlenen suçlardır. Bu suçların konusu doğrudan bilişim sistemi, sistemdeki veri ya da banka kartıdır.
| Suç | TCK maddesi | Örnek |
|---|---|---|
| Bilişim sistemine girme | 243 | Başkasının e-posta ya da sosyal medya hesabına izinsiz girmek |
| Veri nakillerini izleme | 243/4 | Ağ trafiğini sisteme girmeden teknik araçla izlemek |
| Sistemi engelleme ya da bozma, verileri yok etme ya da değiştirme | 244 | Bir siteyi çalışamaz hale getirmek, dosyaları silmek |
| Banka ya da kredi kartlarının kötüye kullanılması | 245 | Ele geçirilen kart bilgisiyle alışveriş yapmak |
| Yasak cihaz ya da programlar | 245/A | Bu suçlar için yapılmış yazılımı satmak ya da bulundurmak |
Bilişim sistemi aracılığıyla işlenen başka suçlar da vardır. İnternet üzerinden dolandırıcılık, nitelikli dolandırıcılık olarak TCK'nın 158. maddesinde yer alır. Sosyal medyada hakaret, tehdit, şantaj, özel hayatın gizliliğini ihlal ve kişisel verileri hukuka aykırı olarak ele geçirme ya da yayma da sık görülür. Bu suçlarda bilişim sistemi yalnız araçtır.
Bilişim suçları 5651 sayılı Kanun'dan nasıl ayrılır?
Bilişim suçları 5651 sayılı Kanun'dan amaç bakımından ayrılır. TCK'daki hükümler suçu tanımlar ve faili cezalandırır. 5651 sayılı Kanun ise bir ceza kanunu değildir. İnternet yayınlarını düzenleyen bu kanun, içerik, yer ve erişim sağlayıcıların yükümlülüklerini belirler. Erişim engeli usulü de bu kanundadır.
| Konu | TCK'daki bilişim suçları | 5651 sayılı Kanun |
|---|---|---|
| Amaç | Failin cezalandırılması | İçeriğin kaldırılması ya da erişimin engellenmesi |
| Başvuru yeri | Cumhuriyet başsavcılığı ya da kolluk | Sulh ceza hakimliği, kanunda yetkili kurum |
| Sonuç | Hapis ya da adli para cezası | İçeriğe yönelik tedbir |
| Süreç | Soruşturma ve kovuşturma | Kısa süreli tedbir kararı |
İki yol birlikte kullanılabilir. Örneğin özel görüntülerinizin yayılması hem suç şikayetine hem de içeriğe erişimin engellenmesi başvurusuna konu olur.
Bilişim suçlarında şikayet nasıl yapılır?
Bilişim suçlarında şikayet, Cumhuriyet başsavcılığına ya da kolluğa yazılı veya sözlü olarak yapılır. Kolluk ve valilik ya da kaymakamlığa verilen şikayetler de savcılığa iletilir. Emniyet ve jandarmanın siber suçlarla mücadele birimleri bu dosyalarda teknik inceleme yapar.
- Olayı fark ettiğiniz anda delilleri koruma altına alın.
- Hesap ele geçirildiyse platforma ve gerekiyorsa bankaya hemen bildirimde bulunun.
- Şifrelerinizi değiştirip iki aşamalı doğrulamayı açın.
- Şikayet dilekçesinde olayı tarih ve saat sırasıyla anlatın.
- Dilekçeye bağlantı adreslerini, kullanıcı adlarını ve işlem kayıtlarını ekleyin.
- Şikayet sonrası verilen dosya numarasını not edin ve süreci takip edin.
Şikayetten sonra savcılık soruşturma başlatır. Fail tespit edilip yeterli şüphe oluşursa iddianame düzenlenir. Sonraki aşamaları ceza davası süreci yazısında bulabilirsiniz.
Şikayet dilekçesinde neler yer almalı?
Şikayet dilekçesinde olayın kim tarafından, ne zaman ve hangi araçla gerçekleştiği açıkça yer almalıdır. Savcılık teknik incelemeyi dilekçedeki bilgilere göre başlatır. Eksik bilgi soruşturmayı yavaşlatır.
- Kimlik ve iletişim bilgileriniz
- Biliniyorsa şüphelinin adı, kullanıcı adı ya da telefon numarası
- Olayın tarih ve saat sırasına göre anlatımı
- İçeriğin tam bağlantı adresi (URL) ve ekran görüntüleri
- Para kaybı varsa banka adı, işlem tarihi ve tutarı
- Şüphelinin cezalandırılması isteği ve şikayetçi olduğunuz
- Tanık varsa adları
Dilekçede "şikayetçiyim" ifadesini açıkça kullanın. Şikayete bağlı suçlarda bu irade beyanı soruşturmanın şartıdır. Delilleri ayrıca bir taşınabilir bellek ya da çıktı olarak ekleyebilirsiniz.
Şikayet süresi ne kadardır?
Şikayet süresi suçun şikayete bağlı olup olmamasına göre değişir. Şikayete bağlı suçlarda şikayet, fiili ve faili öğrenmeden itibaren altı ay içinde yapılmalıdır. Bu süre geçerse soruşturma yapılamaz.
- Şikayete bağlı olanlar. Kamu görevlisine görevinden dolayı işlenen hariç hakaret, haberleşmenin gizliliğini ihlal, kişiler arası konuşmaların dinlenmesi ve özel hayatın gizliliğini ihlal.
- Kendiliğinden soruşturulanlar. Bilişim sistemine girme, sistemi bozma, kart kötüye kullanma, nitelikli dolandırıcılık, kişisel verileri kaydetme ya da ele geçirme.
Kendiliğinden soruşturulan suçlarda altı aylık süre yoktur. Bu suçlar dava zamanaşımı dolana kadar soruşturulabilir. Yine de geç kalınan şikayette teknik kayıtların silinme riski artar.
Bilişim suçlarının cezaları nelerdir?
Bilişim suçlarının cezaları suçun türüne göre değişir. Aşağıdaki tablo kanundaki temel ceza aralıklarını gösterir. Nitelikli haller ve artırım sebepleri bu aralıkları değiştirebilir.
| Suç | Temel ceza |
|---|---|
| Bilişim sistemine girme (243/1) | Bir yıla kadar hapis ya da adli para cezası |
| Veri nakillerini izleme (243/4) | Bir yıldan üç yıla kadar hapis |
| Sistemi engelleme ya da bozma (244/1) | Bir yıldan beş yıla kadar hapis |
| Verileri bozma ya da yok etme (244/2) | Altı aydan üç yıla kadar hapis |
| Başkasının kartını kullanarak yarar sağlama (245/1) | Üç yıldan altı yıla kadar hapis ve adli para cezası |
| Yasak cihaz ya da programlar (245/A) | Bir yıldan üç yıla kadar hapis ve adli para cezası |
Sistemi bozma ya da verileri değiştirme fiilleri bir banka, kredi kurumu ya da kamu kurumunun sistemine yönelikse ceza yarı oranında artırılır. Bu suçlardan haksız menfaat sağlayan şirketler hakkında da güvenlik tedbirlerine hükmedilir.
İnternet dolandırıcılığında ne yapmalısınız?
İnternet dolandırıcılığında ilk iş, parayı gönderdiğiniz bankayı hemen aramak ve işlemi bildirmektir. Erken bildirim, paranın aktarıldığı hesaplar üzerinde işlem yapılabilmesi için önemlidir. Ardından savcılığa şikayette bulunun.
Bilişim sistemleri ya da bankalar araç olarak kullanılarak işlenen dolandırıcılık nitelikli dolandırıcılıktır ve kendiliğinden soruşturulur. Sahte alışveriş sitesi, sahte kargo mesajı ve kendini kamu görevlisi olarak tanıtan aramalar sık görülen örneklerdir. Kart bilgileriniz ele geçirildiyse kartı derhal kapattırın.
Delil nasıl toplanır ve korunur?
Delil toplamanın amacı, içeriğin ve işlemin kim tarafından, ne zaman yapıldığını gösterebilmektir. İçerik silinirse delil kaybolur. İlk saatler bu yüzden belirleyicidir.
- Ekran görüntüsünde tarih, saat, kullanıcı adı ve bağlantı adresi görünsün.
- Paylaşımın tam adresini (URL) ayrıca yazın.
- Mesajları silmeyin ve cihazı sıfırlamayın.
- Banka dekontlarını ve hesap hareketlerini saklayın.
- E-postalarda başlık bilgilerini koruyun.
- Silinme ihtimali yüksekse noterden ya da mahkemeden delil tespiti isteyin.
Ekran görüntüsü tek başına çoğu zaman yetmez, çünkü kolay değiştirilebilir. Failin IP adresi ve kimlik bilgileri ise platformlardan ancak savcılık ya da mahkeme kararıyla istenebilir.
İnternetteki içeriğe erişim engeli nasıl istenir?
İnternetteki içeriğe erişim engeli istemenin yolu, içeriğin niteliğine göre değişir. 5651 sayılı Kanun her içerik için aynı yolu öngörmez.
Özel hayatın gizliliği ihlal edildiyse
Özel hayatın gizliliğini ihlal eden içerik için 5651 sayılı Kanun'un 9/A maddesi uygulanır. Kişi, kanunda yetkili kılınan kuruma doğrudan başvurarak erişim engeli isteyebilir. Bu yetki Temmuz 2026 değişikliğiyle Siber Güvenlik Başkanlığına verilmiştir. Başvuruda içeriğin tam adresi, ihlalin açıklaması ve kimlik bilgileri yer almalıdır.
Erişim sağlayıcılar tedbiri en geç dört saat içinde uygular. Başvuran kişi talebini yirmi dört saat içinde sulh ceza hakiminin kararına sunar. Hakim kırk sekiz saat içinde karar vermezse tedbir kendiliğinden kalkar.
Kişilik hakkı ihlal edildiyse
Kişilik hakkı ihlali nedeniyle sulh ceza hakimliğinden erişim engeli istenmesini düzenleyen 9. madde, Anayasa Mahkemesi kararıyla iptal edilmiştir. İptal 2024 yılında yürürlüğe girmiş, yerine yeni bir düzenleme yapılmamıştır. Hakaret ya da itibar zedeleyen içerik için ceza şikayeti, hukuk mahkemesinde saldırının sona erdirilmesi davası ve ihtiyati tedbir talebi gündeme gelir. Platformların kendi şikayet mekanizmaları da kullanılabilir.
Katalog suçlar söz konusuysa
Kanunun 8. maddesinde sayılan müstehcenlik, çocukların cinsel istismarı, intihara yönlendirme ya da kumar gibi suçlarda erişim engeli soruşturma aşamasında hakim, gecikmesinde sakınca olan hallerde Cumhuriyet savcısı kararıyla verilir. Bu durumda doğrudan savcılığa şikayet yeterlidir.
Soruşturma süreci nasıl işler?
Soruşturma süreci savcılığın şikayeti kaydetmesiyle başlar. Savcı teknik inceleme için kolluğun siber birimlerini görevlendirir. Gerekli hallerde hakimlik kararıyla platformlardan ve internet servis sağlayıcılardan kayıt istenir.
Yurt dışında yerleşik platformlardan bilgi almak uzun sürebilir. Bu bilgiler çoğu zaman uluslararası adli yardımlaşma yoluyla istenir. Fail kimliği tespit edilirse ifadesi alınır ve delillere göre karar verilir.
Savcılık kovuşturmaya yer olmadığına karar verirse bu karara itiraz edilebilir. İtiraz, kararın tebliğinden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hakimliğine yapılır. Kamu davası açılırsa siz de davaya katılabilirsiniz.
Ceza davasından bağımsız olarak uğradığınız zarar için hukuk mahkemesinde maddi ve manevi tazminat davası da açabilirsiniz. Para kaybında maddi, itibar ya da özel hayat ihlalinde manevi tazminat gündeme gelir.
Erişim engeli kararına itiraz edilebilir mi?
Evet. Erişim engeli kararına itiraz edilebilir, itiraz yolu kararın dayanağına göre değişir. Ceza soruşturmasında koruma tedbiri olarak verilen kararlara Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine göre itiraz edilir. Özel hayatın gizliliği nedeniyle verilen hakim kararına karşı da aynı kanuna göre itiraz yolu açıktır.
İçeriği kaldırılan kişi de kararın hukuka aykırı olduğunu düşünüyorsa itiraz edebilir. İtirazı karara karşı kanunda öngörülen süre içinde, kararı veren hakimliğe yapmak gerekir.
Kişisel verileriniz sızdırıldıysa ne yapmalısınız?
Kişisel verileriniz sızdırıldıysa ceza şikayetinin yanında 6698 sayılı Kanun'daki başvuru yolunu da kullanabilirsiniz. Önce veri sorumlusuna yazılı başvuru yapılır. Veri sorumlusu en geç otuz gün içinde cevap verir.
Veri sorumlusu başvuruyu reddederse ya da süresinde cevap vermezse Kişisel Verileri Koruma Kurulu'na şikayet edilebilir. Cevabın yetersiz bulunması da şikayet sebebidir. Şikayet, cevabı öğrenmeden itibaren otuz gün ve her halde başvurudan itibaren altmış gün içinde yapılır. Ayrıntılar için kişisel verilerin korunması maddesine bakabilirsiniz.
Adınıza sahte hesap açıldıysa ne yapmalısınız?
Adınıza sahte hesap açıldıysa önce platformun kimlik taklidi bildirim aracını kullanın. Çoğu platform kimlik belgesiyle yapılan bildirimlerde hesabı kapatır. Hesabın bağlantı adresini ve paylaşımlarını kapanmadan önce kaydedin.
Sahte hesap üzerinden hakaret, dolandırıcılık ya da özel bilgi paylaşımı yapıldıysa savcılığa şikayette bulunun. Fotoğrafınızın ya da kişisel verilerinizin izinsiz kullanılması kişisel verilere ilişkin suçlar kapsamında değerlendirilebilir. Tanıdıklarınızı sahte hesaba itibar etmemeleri için uyarmak zararı sınırlar.
Çocuklar çevrim içi bir suçla karşılaşırsa ne yapılır?
Çocuklar çevrim içi bir suçla karşılaşırsa veli, delilleri koruyup derhal savcılığa ya da kolluğa başvurmalıdır. Çocuğa yönelik cinsel içerikli yazışmalar ve görüntü talepleri ciddi suçlardır. Bu suçlar şikayete bağlı değildir.
Çocukla failin yazışmalarını silmeyin, fail ile iletişime geçmeyin. Çocuk adına ayrıca bir hesap açarak faili kandırmaya çalışmak soruşturmayı zorlaştırabilir. Soruşturmada çocukların ifadesi özel usullerle alınır.
Görevli mahkeme hangisidir?
Bilişim suçlarında kovuşturma çoğunlukla asliye ceza mahkemesinde yapılır. Kanundaki ceza üst sınırı on yılı aşan suçlar ise ağır ceza mahkemesinde görülür. Yetkili mahkeme kural olarak suçun işlendiği yer mahkemesidir. İnternet üzerinden işlenen suçlarda bu yerin tespiti teknik incelemeye bağlı olabilir.
Sık yapılan hatalar nelerdir?
- Altı aylık şikayet süresini kaçırmak. Hakaret gibi şikayete bağlı suçlarda süre dolunca dosya kapanır.
- Delili silmek ya da cihazı sıfırlamak. Teknik iz kaybolur.
- Yalnız ekran görüntüsüne güvenmek. URL ve tarih bilgisi olmadan delil zayıf kalır.
- Fail ile pazarlığa girmek. Şantaj vakalarında ödeme yapmak talebi çoğu zaman artırır.
- Yanlış başvuru yolunu seçmek. İptal edilen 9. maddeye dayalı başvuru sonuç vermez.
Somut olayınızı değerlendirmek için bilişim hukuku alanında çalışan avukatlara başvurabilirsiniz. Erişim engeli hükümleri 5651 sayılı Kanun metninde, suç tanımları 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu metnindedir. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır.
Sık sorulan sorular
Hesabım çalındı, nereye şikayet etmeliyim?
Cumhuriyet başsavcılığına ya da kolluğa şikayette bulunabilirsiniz. Bilişim sistemine izinsiz girme kendiliğinden soruşturulan bir suçtur. Platforma ve bankanıza da hemen bildirim yapın.
Sosyal medyada hakarete uğradım, şikayet süresi nedir?
Hakaret kural olarak şikayete bağlıdır. Şikayet, fiili ve faili öğrendiğiniz tarihten itibaren altı ay içinde yapılmalıdır. Kamu görevlisine görevinden dolayı işlenen hakaret ise şikayete bağlı değildir.
Ekran görüntüsü delil olarak yeterli mi?
Ekran görüntüsü delil başlangıcıdır ancak tek başına çoğu zaman yetmez. Bağlantı adresi, tarih ve kullanıcı adıyla desteklenmesi gerekir. Silinme riski varsa noterden ya da mahkemeden delil tespiti istenebilir.
5651 sayılı Kanun bir ceza kanunu mu?
Hayır. 5651 sayılı Kanun internet yayınlarını, sağlayıcıların yükümlülüklerini ve erişim engeli usulünü düzenler. Bilişim suçlarının tanımı Türk Ceza Kanunu'ndadır.
Özel görüntülerim yayıldı, ne yapmalıyım?
Savcılığa şikayette bulunabilir ve 5651 sayılı Kanun'un 9/A maddesine göre erişim engeli isteyebilirsiniz. Talebi yirmi dört saat içinde sulh ceza hakiminin kararına sunmanız gerekir. Delilleri silmeden saklayın.
Dayanılan mevzuat ve kaynaklar
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; somut durumunuz için bir avukata danışın.