Fazla mesai kanundaki adıyla fazla çalışmadır. İş Kanunu'na göre haftalık çalışma süresi en çok kırk beş saattir. Bu süreyi aşan her saat fazla çalışma sayılır ve normal saat ücretinden yüksek ödenir. Fazla mesai alacakları, iş davalarında en sık görülen işçilik alacaklarındandır.
Fazla mesainin yasal dayanağı nedir?
Fazla çalışma 4857 sayılı İş Kanunu'nun 41. maddesinde düzenlenir. Uygulama ayrıntıları Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği'nde yer alır. Kanun, fazla çalışmanın hangi hallerde yapılabileceğini, ücretini ve yıllık üst sınırını belirler.
Fazla mesai ücreti nasıl hesaplanır?
| Çalışma türü | Tanım | Ücret |
|---|---|---|
| Fazla çalışma | Haftalık 45 saati aşan çalışma | Saat ücretinin yüzde elli fazlası |
| Fazla sürelerle çalışma | Sözleşmedeki haftalık süre 45 saatin altındaysa, bu süreyi aşıp 45 saate kadar yapılan çalışma | Saat ücretinin yüzde yirmi beş fazlası |
İşçi isterse zamlı ücret yerine serbest zaman kullanabilir. Fazla çalışılan her saat için bir saat otuz dakika, fazla sürelerle çalışılan her saat için bir saat on beş dakika serbest zaman verilir. Serbest zaman kanunda öngörülen süre içinde ve ücret kesintisi yapılmadan kullandırılır.
Fazla mesainin sınırları nelerdir?
- Fazla çalışma yılda iki yüz yetmiş saati aşamaz.
- Fazla çalışma için işçinin onayı alınır; yönetmelik bu onayın yazılı olmasını öngörür.
- On sekiz yaşını doldurmamış işçilere fazla çalışma yaptırılamaz.
- Gebe ya da yeni doğum yapmış işçiler ile sağlık sebebiyle sınırlı sürelerle çalışan işçiler için ayrı yasaklar vardır.
- Günlük çalışma süresi, fazla çalışma dahil, on bir saati aşamaz.
Fazla mesai ücretin içine dahil edilebilir mi?
Evet. Yerleşik içtihada göre iş sözleşmesinde fazla çalışma ücretinin aylık ücrete dahil olduğu kararlaştırılabilir. Bu kayıt, yıllık iki yüz yetmiş saatlik sınır içinde geçerli sayılır. Bu sınırı aşan fazla çalışmalar için ayrıca ücret ödenmesi gerekir. Sözleşmenin metni ve bordro kayıtları bu değerlendirmede belirleyicidir.
Fazla mesai nasıl ispat edilir?
Fazla mesainin ispat yükü kural olarak işçidedir. İşçi bunu puantaj kayıtları, giriş çıkış kartları, e-posta ve yazışmalar gibi belgelerle ya da tanık beyanıyla ispat edebilir. İşçinin imzasını taşıyan ve fazla mesai tahakkuku içeren bordrolar, ispat bakımından ayrıca değerlendirilir. Tanıkla ispatlanan fazla mesai alacaklarında mahkemeler çoğu zaman hakkaniyet indirimi uygular.
Fazla mesai ücreti ödenmezse ne yapılabilir?
Fazla mesai ücreti ödenmeyen işçi, alacağını işveren aleyhine dava yoluyla isteyebilir. Dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Alacak beş yıllık zamanaşımına tabidir. Fazla mesai ücretinin ödenmemesi, işçiye iş sözleşmesini haklı nedenle feshetme imkanı da verebilir. Arabuluculuk süreci iş davalarında zorunlu arabuluculuk rehberinde anlatılır.
Tanım genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez.